بحثی در مورد منشأ افعال ضمیرساخت در فارسی دری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه تبریز

10.22059/jis.2020.295730.786

چکیده

در متون بازمانده از زبان فارسی دری برخی افعالی وجود دارند، که در ساخت آن‌ها، بر خلاف صورت معمول فعل در این زبان، به جای پایانه‌های صرفی فعل، از ضمایر شخصی متصل استفاده شده است؛ از این رو پژوهندگان دستور زبان فارسی به این افعال عنوان «ضمیرساخت» داده‌اند. کاربرد این افعال عموماً در بیان شرط و تمنا است و شواهد مطمئنی از سه صیغۀ دوم شخص مفرد و جمع و اوّل شخص جمع از آن در دست است. تنها نظر پذیرفته‌شده‌ای که در مورد پیشینۀ این افعال وجود دارد نظر لازار است که وجود ضمیر متّصل در این ساخت‌ها را مرتبط با برخی افعال کنایی‌ای در فارسی میانه دانسته که در آن‌ها عامل به جای اینکه به صورت ضمیر منفصل یا متّصل پیش از صفت مفعولی یا ستاک ماضی ظاهر شود به صورت متّصل به انتهای آن‌ها چسبیده است. در این مقاله با ارائۀ دلایلی در ضعف این احتمال چنین پیشنهاد شده است که این ضمیر متّصل بازتحلیل پایانۀ فعلی در شمار اول شخص مفرد به صورت ضمیر متّصل سبب شده که در سایر شمارها نیز به جای پایانۀ فعلی از ضمایر متّصل استفاده گردد. این گونه بازتحلیل در زبان سغدی نیز دارای نمونه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Discussion on the Pronoun-Constructed Verbs in Dari Persian

نویسنده [English]

  • Mohammad hasan Jalalian Chaleshtari
University of Tabriz
چکیده [English]

There are some verbs in the early Persian texts in which instead of the normal verb endings, the enclitic personal pronouns are attached to the past stem; therefore they have been termed as 'pronoun-constructed' verbs by researchers of Persian grammar. The main usage of these verbs are optative or conditional and there are reliable evidence of 2nd person singular and plural and also 1st person plural. Although some suspicious evidence is available from other persons, one cannot be sure of their accuracy and relevance to these verbs. The only accepted explanation on the antecedent of these verbs is Lazard’s view that the existence of the pronoun in these constructions is related to some of the ergative verbs in Middle Persian in which instead of a pronoun preceding the past stem, the enclitic pronoun is attached to it. In this paper first the weakness of this view will be shown and then it is proposed that the enclitic pronoun has been attached through a reanalysis of the of the first person singular verbal ending as the first person enclitic pronoun. Such a reanalysis has also examples in Sogdian.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "pronoun-constructed verb"
  • "ergative
  • " "New Persian"
  • " Middle Persian"
  • "Sogdian"
  • " Reanalysis"