هفت خاندان دورة هخامنشی در مدارک مکتوب و باستان‌شناختی: نمونۀ گبریاس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تهران

چکیده

بسیاری از پدیدهها و تحولات تاریخی ایران باستان و از جمله دورة هخامنشی ریشه در ساختار قبیلهای جامعه و قدرت دارد. یکی از این پدیدهها هفت خاندان بزرگ است که به رهبری داریوش موفق شدند بردیا / گوماته را سرنگون کنند. نویسندگان باستان تأیید میکنند که از این زمان تا پایان دورة ساسانی هفت خاندان با اسامی گوناگون نقش مهمی در ساختار سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران باستان ایفا کرده‌اند. گبریاس یکی از اعضای هفت خاندان زمان داریوش اول است که در سنگنبشتة بیستون شخصی از قبیلة پاتیشْوَری خوانده میشود و در گلنبشتههای باروی تختجمشید و نقوش مهر برجای‌مانده آثاری از او دیده می‌شود. با توجه به این مدارک، به نظر میرسد که گبریاس در مقام خان قبیلة پاتیشوری یکی از بزرگ مالکان منطقة شمال غرب فارس و جنوب شرق خوزستان بوده و قلمرو قبیلة پاتیشوری نیز در همین ناحیه قرار داشته است. لیدوما (جنجان فعلی)، محل کشف آثار متعدد معماری هخامنشی، احتمالاً مرکز منطقهای/ قبیلهای گبریاس بوده است. گوردخمههای صخرهای هخامنشی شرق بهبهان را نیز میتوان بدو نسبت داد. این منطقه شدیداً تحت تأثیر فرهنگ و هنر عیلام قرار داشته و همان گونه که از مهر شخصی گبریاس برمیآید، او نیز از این نفوذ برکنار نمانده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Seven Families of Achaemenid Period as Reflected in Textual and Archaeological Evidence: The Case Gobryas

نویسندگان [English]

  • Bahman Firuzmandi 1
  • Ali Bahadori 2
1 Associate Professor, Department of Archaeology, University of Tehran
2 Ph. D Candidate, Department of Archaeology University of Tehran
چکیده [English]

It  is  the  tribal  structure  of  society  and  power  with  which  one  can  explain  many  developments  in  ancient  Iran  in  particular  in  the  Achaemenian  period.  The  ancient  authors  confirm  that  seven  families with various  names  played  an  important  role  in  political,  economic and  military  structures  of  Persia  from  this time  up  to  the end of  Sasanian  period.  By  choosing  Gobryas,  described  in  the Old Persian and Elamite evidance as a Patischorian and a  member  of  seven  families  during  the  reign  of  Darius I,  as  a  case  study,  the  present  paper  attempts  to  discuss  this  concept  from  a  new  perspective  based  on  the  Persepolis  tablets  and  seal  impressions  preserved on them. In the light of this evidence, it seems that  Gobryas  as  the  leader  of  Patischorian  tribe  was  one  of  major  landlords  of  northwestern  Fars and  southeastern  Khuzestan.  It  is  suggested  that  this  region was the  house of Patischorian tribe. Further, it is argued  that Liduma (modern Jenjan), where Achaemenid  architectural  works  have been discovered, was probably a regional/tribal center of  Gobryas. The Achaemenid rock-cut tombs in Behbahan might be  attributed to Gobryas family. This region was  influenced  by  Elamite  culture and art and, as the personal seal of Gobryas indicates,  Gobryas  family  was  not  separated  from  it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Achaemenids
  • seven families
  • Gobryas
  • Persepolis tablets
  • Fahliyan
ارفعی، عبدالمجید (1370). شاهراه تخت­جمشید - شوش: برداشتی از گل­نبشته­های باروی تخت‌جمشید، در قافله­سالار سخن خانلری، تهران، البرز، صص 29-45.

بهادری، علی (1393). قبایل و خاندان­های پارسی جنوب غرب ایران دورة هخامنشی در آثار باستان‌شناختی و گل­نبشته­های تخت­جمشید، رسالة دکتری در گروه باستان­شناسی دانشکدة ادبیات دانشگاه تهران.

بریان، پیر (1386). وحدت سیاسی و تعامل فرهنگی در شاهنشاهی هخامنشی، ترجمة ناهید فروغان. تهران، اختران.

گریسون، مارک و مارگارت کول روت (1390). اثر مهرهای هخامنشی برجای مانده بر گل­نبشته­های باروی تخت­جمشید، ترجمة کمال­الدین نیکنامی و علی بهادری، تهران، دانشگاه تهران.

 

Aperghis, G. G. 1998. The Persepolis Fortification Texts: Another Look, Achaemenid History XI: 35-62.

——————1999. Storehouses and System at Persepolis: Evidence from Persepolis Fortification Tablets, Journal of the Economic and Social History of the Orient 42: 152-93.

Arfaee, A. M. 2008a. The Geographical Background of the Persepolis Tablets, Doctoral Dissertation, University of Chicago.

—————2008b. Persepolis Fortification Tablets, Tehran.

Balcer, J. M. 1993. A Prosopographical Study of the Ancient Persians Royal and Noble, c. 550-450 B.C, Lewiston.

Boardman, J. 2000. Persia and the West: An Archaeological Investigation of the Genesis of Achaemenid Art, London.

Briant, P. 2002. From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, Winona Lake.

Brown, S. C. 1990. Media in the Achaemenid Period: The Late Iron Age in Central West Iran, Achaemenid History IV: 63-76.

Calmeyer, P. 1973. Zur Genese altiranischer Motive, AMI 6: 135-52.

————1975. Zur Genese altiranischer Motive III: Felsgräber, AMI 8: 99-113.

Cameron, G. G. 1942. Darius’ Daughter and the Persepolis Inscriptions, Journal of Near Eastern Studies 1: 214-18.

Cox, C. A. 1998. Household Interest: Property, Marriage Strategies and Family Dynamics in Ancient Athens, Princeton.

Curtis, J. 2005. Greek Influence on Achaemenid Art and Architecture, in A. Valling (ed.), The Greeks in the Eas (115-23), London.

Dandamayev, M. A. 1972. Politische und wirtschaftliche Geschichte, in G. Walser (ed.), Beiträge zur Achämenidengeschichte (15-58), Wiesbaden.

————————1976. Persien unter den ersten Achämeniden, Wiesbaden.

————————1999. Achaemenid Imperial Policies and Provincial Governments, Iranica Antiqua 34: 269-82.

Diakonoff, I. M. 1985. Media, in I. Gershevitch (ed.), Cambridge Ancient History of Iran, Vol. II: Median and Achaemenian Periods (36-148), Cambridge.

Garrison, M. B. 1991. Seals and the Elite at Persepolis: Some Observations on Early Achaemenid Persian Art, Ars Orientalis 21: 1-29.

——————1998. The Seals of Ašbazana, Achaemenid History XI: 115-131.

——————2006. The Late Neo-Elamite Glyptic Style: A Perspective from Fars, Bulletin of the Asia Institute 16: 65-102.

——————2011. The Seal of Kuraš the Anzanite, Son of Šešpeš (Teispes), PFS 93:* Susa, Anšan, Persepolis, in J. Alvarez-Mon and M. B. Gerrison (ed.), Elam and Persia (375-405), Eisenbrauns.

Gates, J. E, 2002. The Ethnicity Name Game: What Lies behind Graeco-Persian? Ars Orientalis 32: 105-132.

Gelb, I. J. Steinkeller, P. and Whiting, R. M. 1991. Earliest Land Tenure Systems in the Near East: Ancient Kudurrus, Chicago.

Goddeeris, A. 2007. The Old Babylonian Economy, in G. Leick (ed.), The Babylonian World (198-209), New York.

Hallock, R. T. 1969. Persepolis Fortification Tablets, Chicago.

—————1977. The Use of Seals on the Persepolis Fortification Tablets, in M. Gibson and R. D. Biggs (eds.), Seal and Sealings in the Ancient Near East (127-133), Malibu.

—————1978. Selected Fortification Texts, Cahiers de la D.A.F.I. 8: 109-136.

—————1985. The Evidence of Persepolis Tablets, in in I. Gershevitch (ed.), Cambridge Ancient History of Iran, Vol. II: Median and Achaemenian Periods (588-609), Cambridge.

Hansman, J. 1975. An Achaemenian Stronghold, Acta Iranica 6: 289-312.

Henkelman, W. M. 2003a. An Elamite Memorial: The Šumar of Cambyses and Hystaspes, Achaemenid History XIII: 101-172.

—————2003b. Persians, Medes and Elamites: Acculturation in the Neo-Elamite Period, in G. B. Lanfranchi, M. Roaf and R. Rollinger (eds.), Continuity of Empire(?): Assyria, Media, Persia (181-231), Padua.

—————2008a. The Other Gods Who Are: Studies in Elamite-Iranian Acculturation Based on the Persepolis Fortification Texts, Leiden.

—————. 2008b. From Gabae to Taoce: The Geography of the Central Administrative Province, in P. Briant, W. Henkelman and M. W. Stolper (eds.), L’archive des Fortifications de Persepolis: État des questions et perspectives de recherches (303-316), Paris.

—————2011. Of Tapyroi and Tablets, State and Tribes: The Historical Geography of Pastoralism in the Achaemenid Heartland in Greek and Elamite Sources, Bulletin of the Institute of Classical Studies 54/2: 1-16.

Henkelman, W.F.M. and Stolper, M.W. 2009. Ethnic identity and ethnic labeling at Persepolis: The Case of the Skudrians, in P. Briant and M. Chauveau (eds.), Organisation des pouvoirs et contacts culturels dans les pays de l’empire achéménide (271–329), Paris.

Herzfeld, E. 1941. Iran in the Ancient East, Oxford.

Hinz, W. 1961. Zu den Persepolis-Täfelchen, Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft 110: 236-51.

———1971. Persia, c. 2400-1800 B.C, in I. Edwards, C. Gadd and N. Hammond (eds.), Cambridge Ancient History, vol. 1, Part. 2, Early History of Middle East (644-680), Cambridge.

Huff, D. 1999. Das Medische Grabrelief von Deh Now, Studia Iranica 28: 7-40.

Ilan, D. 2011. Household Gleanings from Iron I Tel Dan, in A.Yasur-Landau, J. R. Ebeling and L. B. Mazow (eds.), Household Archaeology in Ancient Israel and Beyond (133-154), Leiden.

Jursa, M. 2007. The Babylonian Economy in the First Millennuium BC, in G. Leick (ed.), The Babylonian World (224-235), New York.

Kent, R. G. 1953. Old Persian: Grammar, Texts and Lexicon, New Haven.

Kleiss, W. 1978. Felsgräber südӧstlich von Behbahan, AMI 11: 87-89.

Koch, H. 1981. Steuern in der achämenidischen Persis? Zeitschrift für Assyriologie 70: 105-137.

———1986. Die achämenedische Poststrasse von Persepolis nach Susa, AMI 19: 133-147.

Lambton, A. K. S. 1953. Landlord and Peasant in Persia, Oxford.

Lewis, D. M. 1990. The Persepolis Fortification Texts, Achaemenid History IV: 1-6.

Luschey, H. 1968. Studien zu dem Darius-Relief Bisutun, AMI 1: 63-94.

Nasrabadi, B. M. 2005. Eine Steininschrift des Amar-Suen aus Tappeh Bormi (Iran), Zeitschrift für Assyriologie 95: 161-171.

Olmstead, A. T. 1948. History of the Persian Empire, Chicago.

Pollock, S. 1999. Ancient Mesopotamia: The Eden that Never Was, Cambridge.

Potts, D. T. 2008. The Persepolis Fortification Texts and the Royal Road: Another Look at the Fahliyan Area, in P. Briant, W. Henkelman and M.W. Stolper (eds.), Le archives des fortifications de Persépolis: État des questions et perspectives de recherches (275-301), Paris.

Potts, D. T. Asgari-Chaverdi, A. Petrie, C. A. Dusting, A. Farhadi, F. McRae, I. K. Shikhi, S. Wong, E. H. Lashkari, A. and Javanmard Zadeh, A. 2007. The Mamasani Archaeological Project, Stage Two: Excavations at Qaleh Kali (Tappeh Servan/Jinjun [MS 46]), Iran 45: 287-300.

Potts, D. T. Asgari-Chaverdi, 2009. Further Excavations at Qaleh Kali (MS 46) by the Joint ICAR-University of Sydney Mamasani Expedition: Results of the 2008 Season, Iranica Antiqua XLIV: 207-282.

Renger, J. 2007. Economy of Ancient Mesopotamia: A General outline, in G. Leick (ed.), The Babylonian World (187-197), New York.

Roaf, M. 1995. Media and Mesopotamia: History and Architecture, in J. Curtis (ed.), Later Mesopotamia and Iran Tribes and Empires (54-71), London.

Rollinger, R. 1998. Der Stammbaum des achaimenidischen Königshause oder die Frage der Legitimität der Herrschaft des Dareios, AMIT 30: 155-209.

Root, M. C. 1991. From the Heart: Powerful Persianisms in the Art of the Western Empire, Achaemenid History VI: 1-29.

Schmidt, E. F. 1970. Persepolis III, Chicago.

Schmitt, R. 2000. The Old Persian Inscriptions of Naqsh-i Rustam and Persepolis, London.

————2001. Gobryas, Encyclopaedia Iranica XI: 28-9.

Shahbazi, A. Sh. 1983. Darius’ Haft Kišvar, in H. Koch and D. N. Mackenzie (eds.), Kunst, Kultur und Geschichte der Achämenidenzeit und ihr Fortleben (239-46), Berlin.

—————2002a. Haft, Encyclopaedia Iranica XI: 511-15.

—————2002b. Haft Kešvar, Encyclopaedia Iranica XI: 519-22.

Stolper, M. W. 1985. Entrepreneurs and Empire: The Muraš Archive, the Murašu Firm and Persian Rule Babylonia, Leiden.

————1992. The Estate of Mardonius, Aula Orientalis 10: 211-221.

Stronach, D. 1997. Anshan and Parsa: Early Achaemenid History, Art and Architecture on the Iranian Plateau, in J. Curtis (ed.), Mesopotamia and Iran in the Persian Period: Conquest and Imperialism (35-53), London.

—————2003. The Tomb at Arjan and the History of Southwestern Iran in the Sixth Century BCE, in N. F. Miller and K. Abdi (eds.), Yeki Bud Yeki Nabud: Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William M. Sumner (249-259), Los Angeles.

Sumner, W. M. 1994. Archaeological Measures of Cultural Continuity and the Arrival of the Persians in Fars, Achaemenid History VIII: 97-105.

Tuplin, C. 2008. Taxation and Death: Certainties in the Persepolis Fortification Archive? in P. Briant, W. M. Henkelman and M.W. Stolper (eds.), Le archives des fortifications de Persépolis: État des questions et perspectives de recherches (317-86), Paris.

Vogelsang, W. J. 1998. Medes, Scythians and Persian: The Rise of Darius in a North-South Perspective, Iranica Antiqua 33: 195-224.

von Voigtlander, E, N. 1978. The Bisitun Inscription of Darius the Great: Babylonian Version, London.

Wiesehӧfer, J. 2009. The Achaemenid Empire, in Ian Morris and Walter Scheidel (eds.), The Dynamics of Ancient Empires: State Power from Assyria to Byzantium (66-98), Oxford.

Young, T. C. 2003. Parsua, Parsa and Potsherds, in N. F. Miller and K. Abdi (eds.), Yeki Bud Yeki Nabud: Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William M. Sumner (243-48), Los Angeles.