پژوهش های ایران شناسی

فریدون، دارندۀ سه نیرو، پهلوان بود یا پزشک یا پیامبر؟ (براساس سه متن سودگرنسک، ورشت مانسر نسک و متن مانوی dr)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

پورچیستا گشتاسبی اردکانی 1
زهره زرشناس 2
فرزانه گشتاسب 2

1 دانشجوی دکتری زبان‌های باستانی ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

2 استاد، زبان‌های باستانی ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

https://doi.org/10.22059/jis.2025.389555.1336
چکیده
فریدون از نام‌آورترین پهلوانان اسطوره‌ای ایران است که بر ضحاک چیره شد و او را در کوه دماوند به بند کشید. در این پژوهش اسطوره‌هایی که در سودگرنسک و ورشت‌مانسرنسک دربارۀ فریدون آمده است به همراه متنِ مانوی dr که در آن نامِ فریدون به عنوان از بین برندۀ تب و بیماری ذکر شده است، با اوستا و زند تطبیق داده می‌شود تا اصیل بودن یا غیر اصیل بودن اسطورۀ فریدون در این متون مشخص گردد. طبق یافته‌های پژوهش، اسطورۀ «زدن و به بند کشیدن ضحاک» در سودگرنسک اسطوره‌ای اصیل است و در اوستا آمده است و در شاهنامه، گرشاسب‌نامه و کوش‌نامه نیز با شباهت به سودگرنسک ذکر شده است. اسطورۀ «استفادۀ فریدون از افسون و جادو برای غلبه بر دیوهای مازندران» اصیل نیست و خلق شده توسط بندهای مهمان‌شده در این فرگرد است و در شاهنامه و کوش‌نامه نیز به آن اشاره نشده است. اسطورۀ «درمانگری فریدون و مبارزۀ او با تب و بیماری» که در متنِ مانوی dr آمده است، اسطوره‌ای اصیل است و در اوستا آمده است. اسطورۀ «دادن پیشنهاد رسالت دین توسط اورمزد به فریدون و نافرمانی کردن فریدون از اورمزد» که در ورشت‌مانسرنسک ذکر شده است، اسطوره‌ای است که توسط بندهای مهمان‌ در این فرگرد خلق شده است.

کلیدواژه‌ها

سودگرنسک'
ورشت‌مانسرنسک'
متون مانوی'
فریدون'
شاهنامه'
'
اسطوره
موضوعات

عنوان مقاله English

Was Frēdōn, the Possessor of Three Powers, a Warrior, a Physician, or a Prophet? (Based on the Three Texts: Sūdgar Nask, Waršt-Mānsar Nask and the Manichaean Text “dr”)

نویسندگان English

Poorchista Goshtasbi Ardakany 1
Zohreh Zarshenas 2
Farzaneh Goshtasb 2
1 Ph.D Candidate of Ancient Iranian Languages, Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
2 Professor of Ancient Iranian Languages, Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
چکیده English

Frēdōn is one of the most famous mythical heroes of Iran who defeated Zahhak and imprisoned him on Mount Damavand. In this study, the myths about Frēdōn that appear in the Sūdgar Nask and Waršt-Mānsar Nask, along with the Manichaean text “dr”, in which Frēdōn’s name is mentioned as the destroyer of fever and disease, are compared with the Avesta and Zand to determine whether the myth of Frēdōn in these texts is authentic or not. According to the investigations, it was found that the myth of “beating and imprisoning Zahhak by Frēdōn” is an original myth that is also found in Avesta and is also mentioned in the Shahnameh, Garshaspnameh, and Kushnameh with similarities to the Sūdgar Nask. The myth of “Frēdōn’s use of enchantment and magic to overcome the Māzandar Daēvas” is not original and was created by the guest verses in this chapter, and it has not been mentioned in the Shahnameh and Kushnameh.The myth of “Frēdōn’s healing and his struggle with fever and illness” that appears in the Manichaean text “dr” is an original myth and appears in the Avesta. The myth of “Ohrmazd’s offering the mission of religion to Frēdōn and Frēdōn’s disobedience to Ohrmazd” that is mentioned in the Waršt-Mānsar Nask is a created myth and is made by the guest verses mentioned in this chapter.

کلیدواژه‌ها English

Sūdgar Nask '
Waršt-Mānsar Nask '
Manichaean texts '
Frēdōn '
Shahnameh '
'
Myth
اسدی توسی، ابونصر علی بن احمد (1389). گرشاسب­نامه. به اهتمام حبیب یغمایی. چاپ دوم. تهران: دنیای کتاب.
ایرانشان­بن ابی­الخیر (1377). کوش­نامه. به کوشش جلال متینی. چاپ نخست. تهران: انتشارات علمی.
تفضلی، احمد (1397). تصحیح و ترجمۀ سوتگرنسک و ورشت­مانسرنسک از دینکرد 9، تهران: مرکز دایرة­المعارف بزرگ اسلامی.
خرده اوستا (1306). افسون شاه فریدون. ص. 306. بی­نا.
رضازاده­ملک، رحیم (1383). دیباچۀ شاهنامه ابومنصوری. فصلنامه نامه انجمن، شمارۀ 13، 121-166.
صفا، ذبیح­الله (1333). حماسه­سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر.
فردوسی، ابوالقاسم (1391). شاهنامۀ فردوسی. بر اساس چاپ نسخۀ مسکو. تهران: بیهق­کتاب.
گشتاسبی اردکانی، پورچیستا (1399). سودگرنامه: سودگرنسک از کتاب نهم دینکرد، چاپ نخست، تهران: روزآمد.
مجمل­التواریخ و القصص. تصحیح ملک­الشعرای بهار. (1384). منتشر­شده در تارنمای www.TarikhBook.ir
مجمل­التواریخ و القصص. تصحیح و تحقیق اکبر نحوی. (1400). چ 2. تهران: انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن.
مرادی مختارخانلو، مینا (1390). فریدون در متون اوستایی، پهلوی و شاهنامه. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد. به راهنمایی گلنار قلعه­خانی. شیراز: دانشگاه شیراز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
مولایی، چنگیز (1388). معنی نام فریدون و ارتباط آن با سه نیروی او در سنّت­های اساطیری و حماسی ایران. جستارهای نوین ادبی 42 (4): 151-175.
مولایی، چنگیز (1392الف). آبان یشت (سرود اوستایی در ستایش اردوی­سور اَناهید)، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
مولایی، چنگیز (1392ب). بررسی فروردین یشت (سرود اوستایی در ستایش فروهرها)، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
Anklesaria, B. T. (1946). Pahlavi Vendidad (Zand- î Jvît-Dêv-Dât). Transliteration and Translation in English, Bombay.
Bartholomae, Ch. (1961). Altiranisches Wӧrterbukh, Zusammen mit den Nacharbeiten und Vorarbeiten. Strassburg: Karl J. Trubner, 1904, reper. Berlin-NewYork, Walter de Gruyter.
Benedek, Thomas G. (2004). The History of Gold Theraphy for Tuberculosis, Journal of the History of Medicine and Allied Sciences, 59 (1): 50-89.
Boyce, M. (1975b). A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian. Acta Iranica 9, Tehran-Liège: Bibliothèque Pahlavi. https://doi.org/10.1163/9789004671041
Dhabhar, B. N. (1949). Pahlavi Yasna and Visperad. Bombay: Shahnamah Press.
Dhabhar, B. N. (1927). Zand-I Khūrtak Avistāk, Bombay: The Trustees of the Parsee Panchayet Funds and Properties.
Geldner, K.F. (1889). Avesta The Sacred Books of The Parsis. Stuttgart.
Goshtasbi Ardakany, P. (2024). “Facts about the Dēnkard” along with “The Review of the Yasna Haptaŋhāiti from the Waršt-Mānsar Nask and Baγ Nask from the 9th Book of Dēnkard”. Asian Culture and History. Published by Canadian Center of Science and Education 17 (1) (November 2024), 1-34. https://doi.org/10.5539/ach.v17n1p1
Humbach, H. & Ichaporia, P. (1994), The Heritage of Zarathushtra, A New Translation of His Gāthās. Heidelberg: Carl Winter. Universitätsverlag.
Madan, D. M. (1911). Pahlavi Dinkard Part II. Bombay: The Society for the promotion of researches into the Zoroastrian religion.
MacKenzie, D. N. (1986). A Concise Pahlavi Dictionary. London: Oxford University Press.
Molé, M. (1963). Culte, mythe et cosmologie dans l’Iran ancien: Le problème zoroastrien et la tradition mazdéene. Paris: Presses universitaires de France.
Pakzad, Fazlollah, the corrector and translator. (2005). Bundahišn. Tehran: Center for the Great Islamic Encyclopaedia.
Sztandera, K., Gorzkiewicz, M. and Klajnert-Maculewicz (2019). “Gold Nanoparticles in Cancer Treatment”, Molecular Pharmaceuitics. 16 (1): 1-23.
Vevaina, Y. S. (2023). The “Sudgar Nask” of “Denkard” Book 9: Text, Translation and Critical Apparatus. Harrassowitz Verlag.
پژوهش های ایران شناسی
دوره 15، شماره 4
زمستان 1404
صفحه 129-150

صفحه اصلی

هزینه های بررسی مقالات

اطلاعات آماری نشریه

تماس با ما