Document Type : Research Paper

Author

, Assistant Professor Department of History, Faculty of Literature and Foreign Languages, Allamah Tabataba'i University, Tehran, Iran.

Abstract

The study of Khusrawani wisdom, also known as the wisdom of ancient Iran, encompasses all cultural conceptions. It serves as a means to gain a more accurate understanding of Islamic-Iranian culture, tracing back to the second century of the Hijra. This culture predominantly consists of mystical mythology and philosophy. Iranian wisdom summarizes the various schools of thought, religions, and worldviews of the Iranian peoples. These traditions evolved in Iran for centuries both before and after the advent of Islam. Sheikh Shahab al-Din Suhrawardi referred to this wisdom as "Eshraq/Khusrawani wisdom." Iranian philosophers and sages emerged within Iran's rich intellectual and cultural milieu, drawing from the vast seas of wisdom and philosophy from both the East and the West. Among these sages was Nasser Khosrow Qubadiani, an Ismaili Da'i and Hujjat in the 5th century AH. While previous analyses of his works have been approached from a Western perspective, focusing on the influence of Greek philosophy, this research delves into fundamental questions. It explores Nasser Khosrow's relationship with the ancient world of Iran and whether he drew from the legacy of Iranian philosophy/Khusrawani wisdom, and to what extent. Nasser Khosrow's impact on Iranian culture and literature, spanning both ancient and Islamic eras, can be divided into two main aspects. In the first part, Nasser Khosrow was influenced by the heritage of ancient Iranian culture. This influence is evident in his references to figures like Zoroaster, Avesta, Zand, and Pazand, as well as mentioning great kings such as Anusharvan and Sam in his Diwan. The second part reveals Nasser Khosrow's assimilation of the culture of the Abbasid era, including its writers and poets. This article investigates the role and significance of Iranian/Khusrawani wisdom in Nasser Khosrow's intellectual framework. By highlighting the importance of reason and authority in his intellectual structure, it compares, interprets, and analyzes the key aspects of Khusrawani wisdom and Nasser Khosrow's wisdom concerning reason and authority.

Keywords

Main Subjects

ابن مسکویه، ا. (1952). الحکمة الخالدة. القاهرة: مکتبة النهضة المصریة، تحقیق عبدالرحمان بدوی.
اهونودگاه زرتشت (1395). اردشیر بهمردی. تهران: کتابخانه بهجت.
اخوان الصفا (1405 ه.ق). رسائل اخوان الصفا و خلان الوفاء. ج 2 و 3. مکتب الاعلام الاسلامی.
اقبال آشتیانی، ع. (1376). تاریخ مختصر ادبیات ایران از قدیمترین دوره های تاریخی تا ظهور غزنویان، تهران: هما، به کوشش میرهاشم محدث.
برتلس، آ. ی. (1336). ناصرخسرو و اسماعیلیان. ترجمه ی. آرین پور. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
پورداود، ا. (1382). اوستا. تهران: دنیای کتاب.
ترابی، س. (1371). نگاهی به تاریخ و ادبیات ایران: از روزگار پیش از اسلام. تهران: عطار، چاپ دوم.
خوارزمی، ح. ر. (پاییز و زمستان 1394)، ریشه افکار فلسفی ناصرخسرو در اندیشه‏های فلوطین. نشریه ادب و زبان. دانشکده ادبیات و زبان‏های خارجه. دانشکاه شهید باهنر کرمان، سال 18، شماره 38، ص 105-129.
رضی، ه. (1379). حکمت خسروانی. تهران: انتشارات بهجت.
زرین‌کوب، ع. (1371). از گذشته‌ ادبی ایران. تهران: الهدی، چاپ اول.
زند وهومن یسن (1342). برگردان صادق هدایت. تهران: انتشارات امیرکبیر.
سجستانی، ا. (1340). الینابیع (درج در سه رساله اسماعیلی). به نوشته و کوشش هانری کربن. تهران: گنجینه نوشته‏های ایرانی.
-------- (1358). کشف المحجوب. با مقدمه هانری کربن. تهران: کتابخانه طهوری.
شارپ، ر.ن. (1346). فرمان‏های شاهنشاهان هخامنشی. شیراز.
شیخ شهاب الدین سهروردی (1377). حکمه الاشراق. ترجمه و شرح از سید جعفر شهیدی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
--------------- (1380). مجموعه سوم مصنفات شیخ اشراق. به کوشش حسین نصر. ج 3. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
شهیدی، س. ج. (1372).  از دیروز تا امروز. تهران: قطره.
گات‏ها، قدیمی ترین بخش اوستا (1378). گزارش ابراهیم پورداود. تهران: اساطیر.
صابری، ح. (1388). تاریخ فرق اسلامی (2): فرق شیعی و فرقه های منسوب به شیعه. تهران: سمت.
صفا، م. (بهار و تابستان 1390)، اقوام هند و ایرانی و سرزمین ایرانویج. جستارهای تاریخی. شماره 1، پیاپی 3، 157-176.
صدرایی، ر. (۱۳۹۸). تقابل و تعامل شعر تعلیمی ناصرخسرو با سنت­های نوافلاطونی و حکمت نبوی. متن­پژوهی ادبی، دوره ۲۳، شماره ۸۱، 135-164.
فرنبغ دادگی (1395). بندهشن. به کوشش مهرداد بهار. تهران: توس.
فتحی، ذ. (1391). پژوهشی در کیهان شناسی زروانی و کیهان شناسی اسماعیلیه با تکیه بر آثار ناصرخسرو. تاریخ فلسفه، سال سوم، شماره اول، 85-104.
فلوطین (1366). دوره آثار فلوطین، "تاسوعات". ج1. ترجمه محمد حسن لطفی. تهران: خوارزمی.
قریب، ب. (بهمن 1347). کتیبه تازه یافته خط میخی منسوب به خشایارشا. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، س 16، ضمیمه شماره 2-1، 1-28.
----------- (1386). حکمت و معنویت در ایران نخستین سده‏های اسلامی (مجموعه گفتارها). تهران: انتشارات اطلاعات.
کاظمی، س. و فرخی نژاد، پ. (1398). تبیین اندیشه ناصرخسرو در حوزه عقل و خردگرایی و استنتاج آموزه‏های اخلاقی آن. پژوهش‏های اخلاقی، سال دهم، شماره 2، 221-240.
کربن، ه. (1961م./1340 ه.ش). ایران و یمن سه رساله اسماعیلی. قسمت ایرانشناسی انستیتو ایران و فرانسه. تهران: گنجینه‏های نوشته‏های ایرانی.
---------- (1377). تاریخ فلسفه اسلامی. ترجمه جواد طباطبایی. تهران: انتشارات کویر.
کریستینسن، آ. (1332). ایران در عهد ساسانی. ترجمه رشید یاسمی. تهران: ابن‌ سینا.
کاپلستون، ف. (1388). تاریخ فلسفه. ج 1. ترجمه جلال الدین مجتبوی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
کرباسیان، م. (1384). میراث ایران باستان در ناصرخسرو. مجله نامه انجمن، شماره 17،  118-132.
کریمی زنجانی اصل، م. (1382). اشراق هند و ایرانی در نخستین سده های اسلامی. تهران: نشر شهید سعید محبی.
گزیده رسائل اخوان الصفا (1380). ترجمه علی اصغر حلبی. تهران: اساطیر.
گلستانی، س. ه.، کشتی آرایی، ن. و کاظمی، س. (1396). تحلیل دیدگاه ناصرخسرو پیرامون دو مفهوم عقل و دین. فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 72 / سال بیست و یکم، شمارة سوم، 437-453.
مطهری، م. (1387). آشنایی با علوم اسلامی. ج 2. تهران: صدرا.
مسبوق، س.م، نظری منظم، ه. و الوار، ک. (1391)، از عقل ناصرخسرو تا عقل ابوالعلا؛ پژوهشی تطبیقی در حوزة موضوعات و مضامین. ادبیات تطبیقی، ش 6، 209-239.
مینوی خرد (1364). ترجمه احمد تفضلی. تهران: توس.
مسکوب، ش. (1368). منشأ و معنای عقل در اندیشة ناصر خسرو، مجلة ایران‏نامه، زمستان، شماره 4، 239-257.
متون پهلوی (1371). گردآورنده جاماسپ جی دستور منوچهر جی جاماسب-آسانا. گزارش سعید عریان. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
مسیحا، ع. و معزی، م. (1399). مقایسه آفرینش نخستین در باورهای ایران باستان و اندیشه‏های اسماعیلی. تاریخ اسلام و ایران، سال 30، شماره 45، شماره پیاپی 135، 177-201.
مقیمی زنجانی، ش. (1392). امام اسماعیلی ناصر خسرو و شاه آرمانی در ایران باستان. پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 20، 185-208.
ناصرخسرو قبادیانی (1338). خوان‏الاخوان. با مقدمه و حواشی و تراجم اعلام ع. قویم. تهران: انتشارات کتابخانه بارانی.
------------ (1357). دیوان اشعار حکیم ناصرخسرو قبادیانی. به کوشش مجتبی مینوی و مهدی محقق. تهران: موسسه مطالعات دانشگاه مک گیل (دانشگاه تهران).
----------- (1391). شرح سی قصیده ناصرخسرو. شرح علی اصغر حلبی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
----------- (1348). وجه دین. تهران: کتابخانه طهوری.
----------- (1363). جامع الحکمتین. به تصحیح و مقدمه فارسی و فرانسوی هنری کربن و محمد معین. تهران: طهوری.
----------- (1380). گشایش و رهایش. تصحیح سعید نفیسی. به اهتمام عبدالکریم جربزه‏دار. تهران: اساطیر.
نظری، ج. (پائیز 1384). جهان بینی ناصرخسرو. مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره 22، شماره 3، شماره پیاپی 44 (ویژه‏نامه زبان و ادبیات فارسی)، 185-202.
نوابی، م. (1354). مجموعه مقالات. ج1. شیراز: موسسه آسیایی.
وندیداد (1376). به کوشش هاشم رضی. تهران: فکر روز.
هادیان، م. و فرزاد، ع. (1399). تحلیل روشنفکری در اشعار ناصرخسرو قبادیانی. پژوهشنامه ادب غنایی، سال 18، شماره 34، 247-269.
هینلز، ج. (1368). شناخت اساطیر ایران. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: نشر چشمه.
   همایی، ج. (1309). تاریخ ادبیات ایران از قدیم‌ترین عصر تاریخی تا عصر حاضر. تبریز: کتابخانه ادبیه.

Aminrazavi, M. (2008). Ḥamīd al-Dīn Kirmānī. In S. H. Nasr & M. Aminrazavi (Eds.), An anthology of philosophy in Persia: Vol. 2. Ismaili thought in the classical age (pp. 179–208). London: I. B. Tauris.
Corbin, H. (1975). Nasir-Khusraw and Iranian Ismailism. In R. N. Frye (Ed.), The Cambridge history of Iran: Vol. 4 (pp. 520–542). Cambridge: Cambridge University Press.
Fakhry, M. (2004). A history of Islamic philosophy. New York: Columbia University Press.
Ivanow, W. (1917). Ismailitskiia rukopisi Aziatskogo Museia. Izvestiia Rossiĭskoĭ Akademii Nauk, ser. 6, no. 11, 359–386.
Ivanow, W. (2015). Fifty years in the East: The memoirs of Wladimir Ivanow (F. Daftary, Ed.). London: I. B. Tauris
Nallino, C. A. (1925). Filosofia “oriantale” od “illumanativa” d’Avicenna. Rivista degli Studi Orientali, X, 433–467.
Schaeder, H. H. (1927). Original form and further developments of the Manichaean system. In Lectures from the Warburg Library 1924–1925 (pp. 65–157). Leipzig.
Semenov, A. A. (1912). Iz oblasti religioznykh vierovaniĭ shugnanskikh ismailitov. Mir Islama, no. 4, 523–561.
Semenov, A. A. (1918). Opisanie ismailitskikh rukopiseĭ, sobrannykh A. A. Semenovym. Izvestiia Rossiĭskoĭ Akademii Nauk, ser. 6, no. 12, 2171–2202.
Semenov, A. A. (1923). Nasyri Khosrov o mire dukhovnom i material'nom. In al-Iskandariyya: Sbornik Turkestanskogo Vostochnogo Instituta v chest' professora A. Ė. Shmidta (pp. 97–130). Tashkent.
Tajer, L. H., & Zekrgoo, A. H. (2019). Wisdom (ḥikmah) as perceived by Iranian Muslim scholars: Reflections on Ibn Sina, Ghazali, and Suhrawardi. Journal of Islamic and Middle Eastern Multidisciplinary Studies, 6(1), 1–10.
Zarubin, I. I. (1918). Materialy i zametki po ėtnografii gornykh Tadzhikov: Dolina Bartanga. Sbornik Muzeia Antropologii i Ėtnografii imeni Petra Velikago, no. 5, 97–148.