Iranian Studies

Examining Dariush Shaygan's point of view in facing the problem of "identity refusal" of Iranian culture In the thought of Aramesh Dustdar

Document Type : Research Paper

Authors

majid sarvand 1
Mohammadjafar Jameh bozorgi 2

1 PHD Graduated, Faculty of Political Siences, University of Tehran, Tehran, Iran.

2 Assistant professor, Department of Islamic philosophy, Iranian Reseach Institute of Wisdom and philosophy, Tehran, Iran

https://doi.org/10.22059/jis.2025.384951.1316
Abstract
This article examines Aramesh Doostdar’s critical concept of “religious culture” and proposes Daryush Shayegan’s later intellectual framework as a viable response to the cultural and identity deadlocks Doostdar identifies. Doostdar argues that the permanent dominance and hegemony of religious culture lead to inevitable cultural stagnation and the impossibility of independence, individuality, subjectivity, and human resistance. In his view, culture is a closed, static, homogeneous entity devoid of dynamism, in which the individual is dissolved and rendered incapable of innovation or agency. This conceptualization leaves no conceivable path for progress or escape.
The article addresses two central questions: First, what are the identity-related consequences of Doostdar’s notion of religious culture? Second, can Shayegan’s reflections on intercultural relations and the connection between tradition and modernity offer a solution to these impasses? The analysis argues that the outcome of Doostdar’s rigid framework is best understood as an identity crisis or even an “absence of identity.” In contrast, the article suggests that Shayegan’s framework—which emphasizes a world characterized by a rhizomatic and fractured ontology—provides resources to overcome these deadlocks. Shayegan contends that no single culture can meet the needs of contemporary human beings. Modern individuals possess fragmented forms of consciousness and are multi-identified. They are therefore capable of moving freely between diverse cultural spaces and modes of being, actively choosing from various possibilities, and ultimately rediscovering and reconstructing their own identity.

Keywords

Shaygan
Doosdar
religious culture
refusal of identity
mobile migrant subject
spiritual renewal man
الیاده، میرچا (1375)، مقدس و نامقدس، ترجمۀ نصرالله زنگوئى، تهران: انتشارات سروش
تقوی، سیدمحمدعلی؛ بائی، فاطمه (1397). «امتناع تفکر در فرهنگ دینی؛ نقد و نظری بر آرای آرامش دوستدار»، پژوهش سیاست نظری، دورۀ 13، پاییز و زمستان، شماره 24: 325-291
حقدار، علی­اصغر (1386)، آرامش دوستدار و هنر نیندیشیدن، تهران: باشگاه ادبیات
دباغ، سروش (1390)، ترنم موزون حزن: تأملاتی در روشنفکری معاصر، تهران: انتشارات کویر
دوستدار، آرامش (1359)، ملاحظات فلسفی در دین، علم، و تفکّر، تهران: انتشارات آگاه
دوستدار، آرامش (1370)، امتناع تفکّر در فرهنگ دینی، پاریس: انتشارات خاوران
دوستدار، آرامش (1377)، درخشش­های تیره، چ دوم، پاریس: انتشارات خاوران
دوستدار، آرامش (1387)، خویشاوندی پنهان، به کوشش بهرام محیی، کلن: انتشارات فروغ، نشر دنا
سبزواری، ملاهادی (1379)، شرح المنظومه، تصحیح حسن زاده املی، قم: انتشارات ناب
سعیدی، نادر (1374). «نقد و بررسی کتاب درخشش‌های تیره»، نشریۀ ایرانشناسی، سال هفتم، زمستان، شماره 4: 844-837
شایگان، داریوش (1372)، آسیا در برابر غرب، چ دوم: تهران: امیرکبیر
شایگان، داریوش (1380/الف)، افسون­زدگی جدید: هویت چهل تکه و تفکّر سیّار، ترجمۀ فاطمه ولیانی، چ دوم، تهران: فرزان روز
شایگان، داریوش (1380/ب)، بت­های ذهنی و خاطرۀ ازلی، چ چهارم، تهران: امیرکبیر
شایگان، داریوش (1386)، زیر آسمان­های جهان: گفتگوی داریوش شایگان با رامین جهانبگلو، ترجمۀ نازی عظیما، چ چهارم، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز
شایگان، داریوش (1387)، هانری کربن؛ آفاق تفکّر معنوی در اسلام ایرانی، ترجمۀ باقر پرهام، چ پنجم، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز
شهبازی، عبدالله (1387). «فریدون آدمیت و داوری‌های تاریخی»، مجلۀ بخارا، سال یازدهم، فروردین و اردیبهشت، شماره 65: 376-373
کربن، هانری (1358)، ارض ملکوت؛ کالبد انسان در روز رستاخیز: از ایران مزدائی تا ایران شیعی، ترجمۀ سید ضیاءالدین دهشیری، تهران: مرکز ایرانی مطالعه فرهنگ­ها
کربن، هانری (1384)، «زندگی، شخصیّت و آثار ملاصدرای شیرازی»، ترجمۀ کریم مجتهدی، مجموعه مقالات هانری کربن، گردآوری و تدوین از محمد امین شاهجویی، تهران: انتشارات حقیقت
نیچه، فردریک (1380)، حکمت شادان، ترجمۀ حامد فولادوند و دیگران، تهران: انتشارات جامی
نیکفر، محمدرضا (1399)، ایدئولوژی ایرانی: در نقد آرامش دوستدار، انتشارات روناک
ملاصدرا (1981)، الحکمة المتعالیة فی الاسفارالاربعة العقلیه، بیروت: دار احیاء التراث
میراحمدی، منصور؛ احمدی، عبدالرضا (1396). «درآمدی انتقادی بر نظریۀ امتناع تفکر در فرهنگ دینی»، جستارهای سیاسی معاصر، سال هشتم، پاییز، شماره 3: 122-105
واتیمو، جانی (1386)، پایان مدرنیته، ترجمۀ منوچهر اسدی، تهران: پرسش
وحدت، فرزین (1383)، رویارویی فکری ایران با مدرنیت، ترجمۀ مهدی حقیقت‌خواه، تهران: انتشارات ققنوس
Iranian Studies
Volume 15, Issue 3
Autumn 2025
Pages 69-90

Home

َArticle Processing charges

Journal Metrics

Contact Us