دانشگاه تهران پژوهش های ایران شناسی 2252-0643 2 1 2012 08 22 The Palaeo-climate of Iranian Plateau in the Neolithic Age اقلیم دیرین فلات ایران در عصر نوسنگی 1 20 35189 10.22059/jis.2012.35189 FA بهرام آجورلو استادیار دانشگاه هنر اسلامی تبریز Journal Article 2012 02 05 Palaeoclimatology is a basic approach for the Neolithic archaeology. The world-wide climate changes during the Holocene ca. 10^th millennia BC was an introduction to the Neolithic Revolution and the emergence of early villages. Early Holocene climate oscillations changed the biogeography of Iran. Consequently, its temperature, fauna and flora had been changed during ca. 12800- 3500 BC; and finally, the modern climate of Iranian plateau had been established ca. 3500 BC. The palaeoclimatological information of western Iran is provided from both lakes of Urmia and Zeribar. Therefore, there is not enough palaeoclimatological information about eastern Iran. By the Holocene changes the core of early village sedentary and trans-humanism in the Iranian plateau originated in Northern and Central Zagros. Thus, it can be concluded that the early village sedentary in the plateau of Iran had been affected by both climate and geography; such a situation is analogous to Palestine and southeast Anatolia. In addition, it can be approached by a cultural diffusionist model. Khuzestan and Azerbaijan were early areas entered in the Neolithic Age affected by socio-cultural events of the Early Neolithic Northern and Central Zagros. Furthermore, the economy of the settled Neolithic people in the plateau of Iran had been subjective of the Early Holocene oscillations; as the result, the development of arid climate through the Iranian plateau and by the stretching of deserts and semi-desert lands and also steppes, people achieved pastoralism, trans-humanism and dry farming. امروزه در باستان­شناسی عصر نوسنگی، دیرین اقلیم­شناسی از رهیافت‌های بنیادین به شمار می‌آید. حدود هزارۀ دهم پ. م. تغییرات گستردۀ هولوسین، مقدمات انقلاب نوسنگی و پیدایش روستانشینی را فراهم کرد. تحولات هولوسین البته جغرافیای زیستی فلات ایران را هم دگرگون کرد؛ و در فاصلۀ حدود 800/12 پ. م. تا 500/3  سال پ. م. دمای هوا و پوشش گیاهی و جانوری آن به دفعات متحول شد؛ تا این که اقلیم فلات ایران در حدود 500/3 سال پ. م. به ثبات امروزی رسید؛ که اطلاعات دیرین اقلیم شناختی آن تاکنون از دو دریاچۀ ارومیه و زریبار در نیمۀ غربی فلات ایران به دست آمده است؛ بنابراین دربارۀ تحولات اقلیمی دورۀ هولوسین از نیمۀ غربی فلات ایران اطلاعات بیشتری نسبت به نیمۀ شرقی آن موجود است. تحولات هولوسین سبب شد که هستۀ روستانشینی اولیه و منشاء چراگردی فلات ایران در منطقۀ زاگرس شمالی- مرکزی قرار بگیرد؛ بنابراین، روستانشینی اولیه در فلات ایران، همانند فلسطین و جنوب شرقی فلات آناتولی، منشاء اقلیمی- جغرافیایی دارد؛ و از یک مدل انتشارگرا تبعیت می‌کند. خوزستان و آذربایجان از اولین مناطقی بودند که تحت تأثیر تحولات فرهنگی- اجتماعی زاگرس شمالی- مرکزی وارد عصر نوسنگی شدند. همچنین تحولات آب و هوایی هولوسین اولیه همچنین بر کیفیت معیشت ساکنان عصر نوسنگی فلات ایران تأثیرگذار بوده است؛ زیرا توسعۀ تدریجی خشک شدن اقلیم فلات ایران و گسترش نواحی بیابانی و نیمه بیابانی و پوشش نوع استپ، سبب پیدایش و تثبیت معیشت چراگردی و نیز کشت دیم گردید. https://jis.ut.ac.ir/article_35189_33671ac4ac30def5c75b5a8c61a58cbc.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های ایران شناسی 2252-0643 2 1 2012 08 22 Lease of Agricultural Land: Three Old Elamite Contracts from the Sukkalmah Period اجاره نامة زمین کشاورزی: تحلیل سه سند حقوقی از ایلام باستان به همراه ویرایش متن اکدی 21 38 35194 10.22059/jis.2012.35194 FA حسین بادامچی استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران Journal Article 2012 11 07 There are only a few Old Elamite documents available today; however there are more than 500 legal documents from Susa, written in Akkadian, that provide us with a unique chance to study legal and social institutions of Elam in the Sukkalmah Period. The present study will edit and translate three lease documents from the Sukkalmah Period, which are known as <em>esip-tabal</em> contracts. A comparative study with Laws of Hammurabi reveals that a certain type of mortgage was formulated as lease, in order to provide a way to charge more interest than what is legally allowed. This essay will explain the periods of Elamite history and the variety of sources available in order to establish the historical context. Then the significance of the Akkadian texts from Susa is explained, and finally the three <em>esip-tabal</em> documents are studied from the perspectives of form and content.  اگرچه اسناد به زبان ایلامی قدیم نادر هستند، از شوش در دورة سوکل­مخ‌ها بیش از ۵۰۰ سند حقوقی به زبان اکدی و در موضوعات مختلف به دست آمده است که فرصتی بی نظیر برای مطالعة نهاد­های حقوقی و اجتماعی ایلام فراهم می‌کند. مقالة حاضر ضمن ویرایش و ترجمة سه اجارة­نامه ایلامی از دوره سوکل­مخ‌ها به بررسی ماهیت قراردادهای معروف به <em>esip-tabal) </em>) می‌پردازد. مطالعة تطبیقی با قانون حمورابی نشان می‌دهد که احتمالاً نوع خاصی از رهن در قالب عقد اجاره پنهان شده تا امکان اخذ بهرة بیش از نرخ جایز فراهم شود. مقالة حاضر ابتدا برای مشخص کردن بستر تاریخی تقسیم بندی تاریخ ایلام باستان را توضیح می‌دهد. سپس اهمیت اسناد اکدی شوش بررسی و سرانجام متن سه اجارة نامه زمین کشاورزی از نوع <em>(esip-tabal)</em> از دیدگاه صورت و ماهیت قرار داد مطالعه خواهد شد. https://jis.ut.ac.ir/article_35194_387b54f010cda52fe777bdc9e1521d96.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های ایران شناسی 2252-0643 2 1 2012 08 22 Social-Political Pathology of Safavids from Mulla Sadra’s points of view آسیب شناسی وضعیت سیاسی– اجتماعی عصر صفوی از دیدگاه ملّاصدرا 39 58 35222 10.22059/jis.2012.35222 FA یحیی بوذری نژاد استادیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران Journal Article 2012 12 09 Mulla Sadra, as the founder of the Transcendental Philosophy, has special viewpoints on society. Unlike those who believe that Mulla Sadra ignored society and paid his mere attention to the spiritual issues, he cared about the social situation of his time and proposed certain pathological guidelines to reform the society. In his opinion, the real problem was that those who truly deserved to rule were not on the throne. He believes in government as the right of someone who has intimate the science of religion’s manifestation and latency, so if one lacks one of these aspects cannot be a leader.  According to Mulla Sadra, the real master of the society is the Prophet, and after him, the Imams and the Muslim scholars (<em>mujtahids</em>) deserve to rule.  Since Mulla Sadra thought the acquisition of knowledge as the main goal of the society, he tried to explain the religious teachings by reasoning and arguments. In this way, he opposed to those who merely concentrated on either manifestation or latency of the religion. Therefore, it should be said that since Mulla Sadra had intended to correct the popular knowledge of the time, he was indeed a social thinker. ملّاصدرا، بنیان­گذار حکمت متعالیه، دیدگاه­هایی دربارۀ اجتماع دارد. بر خلاف نظر کسانی که معتقدند، اجتماع در نظر ملّاصدرا مغفول مانده و او صرفاً به مباحث غیر دنیوی توجه نموده، ملّاصدرا با دقت حوادث اجتماعی دوران خود را زیر نظر داشته، به آسیب­شناسی اجتماع پیرامون خود پرداخته؛ و برای اصلاح امور به بیان راهکار پرداخته است. در نظر ملّاصدرا آسیب مهم جامعۀ دورانش آن است، که کسانی که به­حق سزاوار رهبری مردم هستند، بر مسند نیستند. او ریاست را حق کسی می­داند، که به باطن و ظاهر دین عالم باشد؛ به نحوی که اگر عالمی به­تنهایی یکی از آن دو بعد را دارا باشد، شایستۀ رهبری نیست. در نظر او ریاست واقعی جامعه بر عهدۀ پیامبر و پس از او امامان و سپس مجتهدین است. از آنجا که ملّاصدرا هدف متعالی جامعه را دست یافتن مردم به معرفت می­داند، تلاش می­کند معارف دین را با زبان برهان و منطق تبیین کند و به این وسیله، با ظاهرگرایان و باطن­گرایان به مبارزه پرداخته است. بنابراین، باید گفت از آن حیث که آثار ملّاصدرا در صدد اصلاح معرفت مردم جامعه بوده است، به­حق باید او را یک متفکّر اجتماعی نیز لحاظ نمود. https://jis.ut.ac.ir/article_35222_e6abe69890db9295de7362136c2ef2b7.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های ایران شناسی 2252-0643 2 1 2012 08 22 The Abbatial Mysticism in Yazd in the periods of Ilkhanids and Alemozaffar تصوّف خانقاهی در یزد به روزگار ایلخانان و آل مظفر 59 81 35223 10.22059/jis.2012.35223 FA علی اکبر تشکری بافقی استادیار گروه تاریخ دانشگاه یزد Journal Article 2011 10 25 Moghul's invasion of Iran led to the spread of insecurity, destruction of civil infrastructure and religious-ideological vacuum caused by the toppling of the kingdom. This not only improved the status of Sufism as the center of attention for the common people to avoid the governors' tyranny but also made the faraway areas an ideal place for the cultural elites. Given the above, Yazd was considered as one of the central areas for attracting Sufism because of the Atabaks’ policies in maintaining relative peace and security on the one hand and the Ale Mozaffar's leadership on the other hand. Sufists shared a number of features which included running a simple life, inviting people to submission and trust in God, coordinating with the religion and avoiding interference in the administrative affairs. As a result, the Sufists were appealing to both governors and common people from two perspectives: legitimizing the power structure and soothing the social problems. Therefore, while the positive tendency of the governors and local authorities led to the construction and financial support of Sufi centers, the Sufi shaykhs' dignity represented their reputation and distinction from the common people. The present paper endeavors to study the Sufism status in Yazd during the 8th century A.H taking into account the prevailing views of the time, social reputation of the Sufi shaykhs and the support rendered by the local authorities as well as the Mozaffari rulers. هجوم مغول به ایران که با گسترش ناامنی، تخریب بسیاری از زیر ساخت‌های تمدنی و خلأ مذهبی فکری ناشی از سقوط خلافت همراه بود، نه تنها تصوّف را به مرجع عوام در گریز از فشارهای حاکم ارتقا بخشید که مناطق دور از دسترس را ملجأ نخبگان فرهنگی نمود. مبتنی بر چنین رویکردی، یزد به واسطة درایت اتابکان در حفظ آرامش و امنیت نسبی و نیز مرکزیت آل مظفر، به یکی از کانون‌های جذب متصوّفه نام­بردار گردید. چنانکه برگرفته از ویژگی‌های مشایخ در: ساده زیستی، هدایت عمومی به تسلیم و توکل، همگونی با شریعت و عدم مزاحمت برای دولت‌مردان، تصوّف از دو منظر قبله­گاه حاکم و محکوم شد. مشروعیت­بخشی به ساختار قدرت و تسکین آلام اجتماعی. بدین ترتیب در حالی که ارادت حکام و بزرگان محلی به تصوّف، در ساخت و توسعة مالی خانقاه نمود یافت، کرامت مشایخ نیز معرف وجاهت و حد فاصل آنها با عوام گردید. از این‌رو مقاله حاضر می‌کوشد تا در بستری از: روح حاکم بر زمانه، وجاهت اجتماعی مشایخ و حمایت بزرگان محلی و سلاطین مظفری در احداث خانقاه، به بازشناسی جایگاه تصوّف در یزد طی قرن هشتم ق بپردازد. https://jis.ut.ac.ir/article_35223_3a80e6cd9107a119b44c15e300258263.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های ایران شناسی 2252-0643 2 1 2012 08 22 Gilooyeh clan and their social political role in Abbasids period (2nd and 3rd centuries) خاندان گیلویه و نقش سیاسی- اجتماعی آنان در عصر عباسیان (سده¬های دوّم و سوّم هجری قمری) 83 103 35224 10.22059/jis.2012.35224 FA کشواد سیاهپور استادیار گروه تاریخ دانشگاه یاسوج Journal Article 2012 10 31 Gilooyeh clan or rouzbeh family was one of the most famous and effective Iranian clans of Fars during the first three centuries Sassanids who was gradually successful to penetrate in Abbasid Caliphate and to show their important roles in social- political events, in addition to their periodic battles with aggressive and dominant Arabs. Gilooyeh himself who was the most famous and prominent member of his clan to the scale that made him to rule a wide part of Fars and the region was named Gilooyeh after him.Gathered a great army and fought the clan of Abu Dolafe Ejli who attended and dominated on some parts of Iran, particularly the Persian Iraq ,from 2^nd century.Despite the temporary successes and the death of the Maaqal, the brother of Abu Dolafe, he was finally killed.His vast territory, included regions from about Shiraz to Semirom, Lordegan, Arejan( Behbahan), some parts of the Persian Gulf shores, Mamasani, Kohgiluye and Boyer Ahmad, was considered as the territory of his clan. His sons, Khalid and Hassan, and his grandson, Muhammad bin Hassan attended and influenced in the court of Abbasid Caliphs and kept the important role of the clan on. This article, accomplished on a historical library method, is trying to reply to this question: “what was the social and political role of the Iranian Gilooyeh clan in Abbasid caliphate?”   خاندان گیلویه یا به عبارتی  خاندان  روزبه، از مشهورترین و مؤثرترین خاندان‌های ایرانی فارس در سه سدۀ نخست اسلامی بود که پس از سقوط ساسانیان، علاوه بر درگیری متناوب با اعراب مهاجم و مسلّط، به­تدریج موفق شدند در دستگاه خلافت عباسی نفوذ یابند و نقش بارز خود را در وقایع سیاسی- اجتماعی عصر نشان دهند. گیلویه که از همۀ اعضای خاندان معروف‌تر و برجسته­تر شد،  اقتدار و عظمتش به حدی رسید که منطقۀ وسیعی از فارس را تحت حاکمیت خود درآورد، و منطقه به احترام و اشتهار او نام‌گذاری شد. وی که سپاهی آماده و چند هزار نفری داشت، با خاندان ابودلف عجلی عرب، که از قرن دوم هـ ق در بخشی از ایران – خاصه عراق عجم- حضور و سلطه یافته بودند، درگیر و به رغم موفقیت‌های مقطعی و قتل معقل، برادر ابودلف، سرانجام کشته شد. قلمرو گیلویه که ناحیۀ گسترده­ای از نزدیکی‌های شیراز تا سمیرم، لردگان، ارجان (= بهبهان)، بخشی از کناره­های خلیج فارس، ممسنی و کهگیلویه و بویراحمد بود، قلمرو حکمرانی گیلویه و خاندانش محسوب می‌شد. پس از گیلویه، فرزندانش، خالد و حسن و نوۀ او محمد بن حسن، به گونه­ای دیگر در دربار خلفای عباسی حضور و نفوذ یافتند و و نقش مهم خاندان را تداوم بخشیدند. در این مقاله که بر مبنای پژوهش کتابخانه­ای و روش  تحقیق تاریخی، توصیف و تحلیل گردیده، به این مسئله پاسخ داده شده، که نقش سیاسی و اجتماعی خاندان گیلویۀ ایرانی  در دستگاه خلافت عباسی چگونه بوده است. https://jis.ut.ac.ir/article_35224_0fe8e788c7f82717c3bf72bee24a69ad.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های ایران شناسی 2252-0643 2 1 2012 08 22 Dinevar, from Establishment up to Collapse, A Contemplation on the factors made cities abandoned دینور از شکل یابی تا اضمحلال: تأملی دیگر در عوامل موثر بر اضمحلال شهرها 105 124 35225 10.22059/jis.2012.35225 FA حسن کریمیان استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه تهران حسین صبری دانش¬آموختۀ کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران محرم باستانی دانش¬آموختۀ کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران Journal Article 2012 08 27 There are few Iranian early Islamic cities like Dinevar that attract the attention of classic historians and geographers. Its remains are in a vast and prolific plain northwest of Sahneh, Kermanshah province, and since it was located on the Mesopotamian routs it has gotten a unique status. Based on the authors’ filed surveys, the Dinevar most ancient evidences are related to Seleucids (224-651.A.D) .Confirming the historical information, archaeological data demonstrate a sustaining existence through Sasanids (224-651 A.D), early Islamic centuries to the end of Timurids era (771-911 A.H) in Dinevar. Dinevar’s unique geographical status and its environmental capacities helped it to overcome the natural disasters, and war effects, however,it played significant role in emergence of local dynasties (e.g, Hasanüyeh). <br />In this study, there is an attempt to identify why a flourished city, with such geographical and historical context,was abandoned immediately.A systematic survey has been done across Dinevar site to achieve the research aim.Dinevar seems being completely abandoned when Kermanshah was designated as the political center of Iranian western regions by early Safavids era. Consequently, it can be accepted that shifting in the centers of political powers can be considered as a reason of their abandonment and collapse. مورّخین و جغرافی­نویسان را به خود معطوف کرده باشد. بقایای این شهر در دشتی وسیع و حاصلخیز در شمال غربی شهرستان صحنۀ کرمانشاه واقع شده و به جهت قرارگیری در مسیر ارتباطی ایران به بین‌النهرین، از موقعیت ممتازی برخوردار بوده است. قدیمی‌ترین آثاری که در بررسی‌های نگارندگان از بقایای شهر دینور به دست آمده، مربوط به دورۀ سلوکیان (64–312 ق. م) است. داده­های باستان­شناختی، ضمن تائید اطلاعات تاریخی، از تداوم حیات این شهر در دورۀ ساسانیان (65۱ – 224 م) و قرون اولیۀ اسلامی تا پایان عصر تیموریان (۷۷۱ – ۹۱۱ ه. ق) حکایت دارند. موقعیت ممتاز جغرافیایی و قابلیت‌های محیطی دشت دینور سبب شده تا این شهر، تخریب‌های مکرر ناشی از جنگ و بلایای طبیعی را پشت سر نهاده و در شکل­گیری سلسله­های مقتدر محلی (مانند خاندان حسنویه) نیز به نحو مؤثری ایفای نقش نماید. <br />در پژوهش حاضر تلاش بر آن است، تا مشخص گردد چگونه شهری با چنان بستر جغرافیایی و تاریخی معتبر، به ناگاه متروک شده است. در راستای حصول به هدف تحقیق، بررسی‌های روشمند در عرصۀ محوطۀ باستانی دینور به انجام رسید. تحلیل داده­های حاصل از بررسی‌های میدانی، روشن ساخت که این شهر در پی انتخاب کرمانشاه به عنوان مرکز سیاسی غرب کشور، در اوایل حکمرانی صفویان کاملاً متروک گردید. بدین ترتیب می‌توان پذیرفت، که جابه­جایی مراکز حاکمیتی نیز می‌تواند دلیلی بر تداوم حیات شهرها باشد و استمرار وجود آنها، به مقتضیات سیاسی بستگی تام دارد. https://jis.ut.ac.ir/article_35225_549d7d71759cca621db368e67726958a.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های ایران شناسی 2252-0643 2 1 2012 08 22 Similarities and Dissimilarities between Taleshi and Gilaki Phonemes from Historical points of view تفاوت‌ها و شباهت‌هایی آواهای تالشی و گیلکی از منظر تاریخی 125 135 35226 10.22059/jis.2012.35226 FA سید مهدی میرصادقی دانش آموخته گروه زبانشناسی دانشگاه دولتی ارمنستان Journal Article 2012 11 18 This article deals with a comparative analysis of phonological dissimilarities between two Iranian dialects in the southern borders of the Caspian Sea, e.g. Taleshi in Gilan and Kelardashti in Mazandaran. The differences are classified and analyzed with an emphasis on the Kelardasht’s Rudbarak and Talish’s Alian dialects in two parts of vowel and consonant diversities. تالشی و گیلکی از گویش‌هایی کنارة دریای خزرند، هرچند تالشی بیرون از گیلان هم گویش‌ورانی دارد. تالشی فقط از جهاتی به گیلکی شباهت دارد و به لحاظ تاریخی، از جهتی با لهجه‌های مرکزی ایران و لهجه‌های تاتی نزدیک است. با این حال، آن گویش‌های تالشی که در گیلان به آنها تکلم می‌شود، به لحاظ آوایی و واژگانی و دستوری، در ضمن تفاوت‌ها، شباهت‌هایی با گیلکی - مخصوصاً گویش‌های غربی گیلان- دارد. در این نوشته تفاوت‌ها و شباهت‌های این دو زبان فقط از منظر آواشناسی تاریخی زبان‌های ایرانی بررسی خواهد شد. https://jis.ut.ac.ir/article_35226_76c06d7aa01806c2bc04607345173219.pdf