دانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064316120260430The Role of Salaries and Religious Donations in Consolidating Achaemenid Political Power: A Documentary Analysis of the Persepolis Tabletsنقش مواجب و نذورات مذهبی در تثبیت قدرت سیاسی هخامنشیان: تحلیل اسنادی از الواح تخت جمشید11810647210.22059/jis.2026.408992.1392FAمهشیدخدامیکارشناسی ارشد گروه تاریخ ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی ،دانشگاه تهران ،تهران ،ایرانحسینبادامچیدانشیار گروه تاریخ ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی ،دانشگاه تهران ،تهران ، ایرانJournal Article20251230The present study examines the multifaceted role of wages and religious offerings in consolidating and reinforcing political authority within the Achaemenid Empire, with particular emphasis on the ancient documentary evidence preserved in the Persepolis Fortification Tablets. The primary objective of this research is to provide a comprehensive analysis of the mechanisms through which ritual and economic resources were distributed among social, administrative, and religious groups, and to evaluate the impact of these practices on the legitimacy, stability, and durability of the imperial power structure. The research data consist of the extensive corpus of Persepolis Fortification Tablets, which have been meticulously examined and systematically coded using a rigorous documentary analysis methodology. The findings reveal that the system of payments, rations, and ritual allocations functioned not merely as an economic mechanism but also as a strategic instrument for strengthening the loyalty, cooperation, and compliance of court officials, priests, and local elites throughout the empire. Furthermore, a detailed geographical and structural analysis of these documents demonstrates a deliberate and clear correlation between the central authority in Persepolis and the distribution of wages in subordinate regions, reflecting a sophisticated approach to administrative control and political governance. The results highlight the critical role of religious offerings and state-administered wages as essential tools employed by the Achaemenids to legitimize their rule, stabilize social hierarchies, and maintain imperial cohesion. By providing new insights into the interplay between economic, ritual, and political dimensions, this study contributes to a deeper understanding of the organizational and ideological foundations of Achaemenid imperial power and offers a valuable perspective for reevaluating the empire’s economic and religious–political structuresقدرت گسترده هخامنشیان نیازمند سازوکارهای مدیریتی و مشروعیتبخشی مؤثری بود. در این میان، نقش نهادهای مذهبی و جریان منابع مالی از طریق مواجب و نذورات به معابد، به عنوان ابزاری برای انسجام اجتماعی و سیاسی، نیازمند بررسی دقیق است. این پژوهش بر این فرض استوار است که توزیع و مدیریت این منابع، فراتر از کارکرد صرفاً مذهبی، کارکردی استراتژیک در تثبیت مشروعیت شاهنشاهی و کنترل نخبگان محلی داشته است. هدف اصلی این تحقیق، واکاوی کارکرد سیاسی-اجتماعی نظام مواجب و نذورات مذهبی در دوران هخامنشی، با تمرکز بر دادههای مستخرج از الواح اقتصادی تخت جمشید است. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و روش گردآوری دادهها مبتنی بر مطالعات اسنادی (کتابخانهای) و تحلیل محتوای کمی و کیفی اسناد اقتصادی باقیمانده از تخت جمشید (مانند الواح مالی) است که روابط میان مرکز و نهادهای محلی را نشان میدهند. تحلیل اسناد نشان میدهد که شاهان بهطور سازمانیافتهای منابع مالی کلانی را به معابد و نهادهای مذهبی در سراسر امپراتوری تخصیص میدادند. این تخصیصها اغلب با ذکر نام شاه یا خانواده سلطنتی صورت میگرفت که این امر موجب میشد ساختار مذهبی به عاملی برای تبلیغ و حمایت از سلطنت تبدیل شود. همچنین، ثبات اقتصادی این نهادها از طریق هدایای سلطنتی، وفاداری طبقه کاهنان را تضمین میکرد. نظام مواجب و نذورات مذهبی در دوره هخامنشی یک سیستم دوطرفه بود: شاه مشروعیت خود را از طریق حمایت از ادیان تقویت میکرد و در عوض، نهادهای مذهبی با ارائه خدمات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، پایههای قدرت سیاسی شاهنشاه را در اقلیمهای مختلف تحکیم میبخشیدند. این سیستم، نمودی از درک عمیق هخامنشیان از پیوند دین و سیاست برای مدیریت یک امپراتوری چند فرهنگی بود.https://jis.ut.ac.ir/article_106472_73631b2aeca61f9e22875816b437eb69.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064316120260531Manichaeism and Its Zurvanian Roots: From Conceptual Interaction to Cosmological Oppositionآیین مانوی و ریشههای زروانی در آن: از تعامل مفهومی تا تقابل کیهانشناختی194610718110.22059/jis.2026.411642.1405FAفرشادفرشباف ابریشمیدانشجوی دکتری گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایرانمجیدرضارجبیاستادیار، گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایرانJournal Article20260221As one of the most significant Gnostic movements of late antiquity, Manichaeism emerged from the cultural and religious context of Iran. One of the most debated issues in Manichaean studies concerns the extent and nature of this religion's indebtedness to Zurvanism, an influential current within Sasanian Zoroastrianism. Adopting a comparative approach, this study demonstrates that Manichaeism's encounter with Zurvanism transcended mere borrowing, evolving into conceptual interaction and ultimately cosmological opposition.The central question addresses the extent of Zurvanian elements in Manichaeism and how this conceptual engagement led to cosmological confrontation between the two systems. Employing a descriptive-analytical method, this research draws upon Manichaean texts (including the Kephalaia and hymns), Pahlavi sources (such as the Bundahishn and Ardā Wirāz Nāmag), and historical accounts.Findings indicate that while Manichaeans adopted the concept of "Zurvan" as the god of boundless time, they fundamentally transformed its function. In Zurvanism, Zurvan holds a primordial and exalted position; in Manichaeism, however, he becomes symbol of the material world and imprisoning time—synonymous with the dark hell. This conceptual shift reveals a profound cosmological opposition: Manichaeism regards the world and time as absolute evil from which liberation is sought, whereas Zurvanism attempts to explain the origin of evil within a framework tending toward monotheism.Thus, Manichaeism appropriated Zurvanian myths to construct a new adversary for the God of Light, redefining Zurvan as embodiment of darkness and captivity. This study contributes significantly to understanding pre-Islamic Iranian religious interactions and their divergent approaches to the fundamental problems of evil and time. آیین مانوی، بهعنوان یکی از مهمترین جنبشهای گنوسی دوران باستان، از بستر فرهنگی ایران زمین برخاست. یکی از مناقشهانگیزترین مباحث در مانویشناسی، میزان تأثیرپذیری این آیین از اندیشههای زروانی است. این پژوهش با رویکردی تطبیقی نشان میدهد که مواجههی مانویت با زروانیسم، فراتر از وامگیری ساده، به تعاملی مفهومی و سپس تقابلی کیهانشناختی انجامیده است. پرسش اصلی این است که ریشههای زروانی در آیین مانوی تا چه اندازه حضور دارند و این تعامل چگونه به تقابل انجامیده است. پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به متون مانوی (کفالایا، سرودها)، متون پهلوی (بندهش، ارداویرافنامه) و منابع تاریخی انجام شده است. یافتهها نشان میدهد مانویان مفهوم «زروان» را بهعنوان خدای زمان بیکران وام گرفتند، اما کارکرد آن را دگرگون ساختند. در زروانیسم، زروان جایگاهی والا و آغازین دارد، اما در مانویت، او نماد جهان مادی و زمان اسیرکننده (دوزخ تاریک) شد. این تغییر نگرش، بیانگر تقابل کیهانشناختی دو آیین است: مانویت جهان و زمان را شرّ مطلق میداند و در پی رهایی از آن است، در حالی که زروانیسم میکوشد منشأ شر را در درون نظامی یکتاپرستانه تبیین کند؛ بنابراین، مانویت با استفاده از اسطورههای زروانی، دشمنی تازه برای خدای نور آفرید و با تغییر جایگاه زروان، او را به نماد تاریکی بدل ساخت. این پژوهش در فهم تعاملات ادیان ایرانی پیش از اسلام و چگونگی رویارویی آنها با مسئلهی شر و زمان نقش مهمی دارد.https://jis.ut.ac.ir/article_107181_020d4fdeaa61df8ffcc7f8bc67013845.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064316120260531Iconographical Analysis and Iconological Interpretation of the Snake and Eagle Motif in the Jiroft Civilization (3rd Millennium BC)تحلیل شمایلنگارانه و تفسیر شمایلشناسانۀ نقشمایۀ مار و عقاب در تمدن جیرفت (هزارۀ 3پ.م)476810232410.22059/jis.2025.393018.1341FAاسماعیلسنگاریدانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانشقایقطاهری بختیاروندگروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20250408In January 2001, a common surge within the southeastern area of Kerman, Iran, uncovered an obscure culture in Jiroft. The surge revealed artifacts that each uncover a covered up corner of the obscure culture of the people of Jiroft within the third thousand years BC. In spite of the disclosure of an obscure composing framework in Jiroft culture, the pictures utilized on the artifacts of this culture are of evident significance. Distinctive human, plant, creature, structural, and human-animal images are apparent on these artifacts. To get it and studied the existing images, the as it were way out is to examined the iconographic and iconological themes of the themes and compare these themes with the neighboring civilizations of the culture. Iconographic consider makes it conceivable to get to the scholarly substance, myths, and stories related to the themes. In differentiate, iconological consider will lead to an understanding of the genuine foundation of the discovered motifs in terms of time and put within the center of the society in address. One of the foremost common images utilized in Jiroft vessels is the motif of the fight of the hawk and the wind. The predominance of this picture within the craftsmanship of the obscure culture of Jiroft certainly contains covered up concepts that the Jiroft craftsman tries. In the research, reference has been made to the analysis of the images of the eagle and the snake in religious and literary texts such as Bondahesh and Kalīla wa Dimna. On the other hand, through a comparative study, the explanation of the said icon in neighboring civilizations of the Jiroft in the third millennium BC has been pointed out. The show inquire about, based on library assets and descriptive-analytical strategies, serious to look at this not-so-well-known culture through the investigation and translation of the theme in addressدر سال 1380خورشیدی در جنوب شرق کرمان، بر اثر سیل، فرهنگ ناشناختهای در جیرفت سر از دل خاک بیرون آورد. به دنبال این سیل، آثاری آشکار گردید که هرکدام در برگیرندۀ گوشهای نهان از فرهنگ ناشناختۀ مردمان جیرفت در هزارۀ سوم پیش از میلاد است. با توجه به کشف خط در تمدن جیرفت و به رغم ناشناخته بودن آن، تصاویر بکار رفته بر روی آثار مکشوفۀ فرهنگ مزبور، دارای اهمیت انکارناپذیری هستند. بر روی آثار جیرفت، نقشمایههای مختلف انسانی، گیاهی، حیوانی، هندسی، معماری و انسانی-جانوری نمایان است. برای درک نقشمایه های موجود، خوانش آیکونوگرافیک و آیکونولوژیک نقشمایههای مورد نظر و تطبیق این نقوش با تمدنهای همجوار فرهنگ مذکور بسیار کارآمد خواهد بود. با مطالعۀ آیکونوگرافیک، امکان دستیابی به محتوای ادبی، اسطورهها و داستانوارههای مرتبط با نقشمایهها میسر میشود. مطالعۀ آیکونولوژیک نقشمایه ها نیز موجب درک پسزمینۀ حقیقی نقوش مکشوفه با توجه به بازۀ زمانی و مکانی در کنه جامعۀ مورد بحث خواهد شد. یکی از رایجترین نمادهای بکار گرفته شده در ظروف مکشوفۀ جیرفت، کهن الگوی نبرد عقاب و مار است. رایج بودن این شمایل در هنر فرهنگ ناشناختۀ جیرفت بیشک در برگیرندۀ مفاهیم پنهانی است که هنرمند جیرفتی سعی بر تأکید آن دارد. در جستار پیشرو، به تحلیل کهنالگوی عقاب و مار در متون مکتوب دینی و ادبی چون بندهش و کلیلهودمنه اشاره شده است. در مقابل بنابر عدم خوانش الواح مکتوب جیرفت، از طریق مطالعۀ تطبیقی به تبیین شمایل مزبور در تمدنهای همجوار جیرفت در هزارۀ سوم پ.م اشاره گردیده است. پژوهش حاضر با تکیه بر منابع کتابخانهای و شواهد باستان شناختی، با بهرهگیری از شیوۀ توصیفی-تحلیلی بر آن است تا از طریق تحلیل و تفسیر نقشمایۀ مورد بحث، این فرهنگ نه چندان شناخته شده را مورد واکاوی قرار دهد.https://jis.ut.ac.ir/article_102324_f4117008aef0111c5c2d2cb532bd9118.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064316120260531Proposal for Determining the Function and Chronology of Qaleh Dokhtar (Maiden's Fortress) of Sāvehپیشنهادی برای تعیین کارکرد و تاریخگذاری قلعه دختر ساوه69979564410.22059/jis.2024.365574.1231FAاسماعیلشراهیدانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه بوعلی سینای همدان، همدان، ایران.محمد ابراهیمزارعیاستاد گروه باستان شناسی، ،دانشگاه بوعلی سینا،همدان ،ایرانحمیدهچوبکدانشیار باستان شناسی،پژوهشگاه وزارت میراث فرهنگی ،گردشگری و صنایع دستی ،تهران،ایرانJournal Article20230921The structure of Qaleh Dokhtar (also known as Qiz Qal'eh or Qiz Qal'eh) is a mountain fortress situated 25 kilometers southwest of Sāveh, atop a solitary mountain in the Hendeš mountain range. Numerous studies have been conducted on the origins and function of this structure, yet they have yielded divergent conclusions. Some researchers attribute the construction of Qaleh Dokhtar to the Sasanian period, positing its function as a temple dedicated to the goddess Anāhitā. Others have identified it as a fortress from the Islamic Middle Ages, associated with the Ismaili sect. The lack of substantial evidence and documentation from these researchers has created a greater need for meticulous examination of primary written sources, the historical-geography of Sāveh, and the existing studies of the monument. This research is predicated on the hypothesis that Qaleh Dokhtar, owing to its name, its strategic location, references in historical sources, its connection to specific natural features and phenomena, and archaeological findings, was constructed during the Sasanian period and functioned as a shrine to the goddess Nahid (Anāhitā).The methodology employed in this study is historical-analytical, based on field observations, architectural evidence, archaeological excavations, and a thorough review of library sources. The research and analysis conducted suggest that while the foundations of Qaleh Dokhtar may have been laid in the Sasanian period as a place of worship, the absence of definitive material evidence from that era, combined with the discovery of artifacts proving the structure's use during the Islamic Middle Ages and its clear association with other regional fortresses, makes its identification as an Ismaili castle a more plausible and acceptable conclusionبنای قلعه دختر (قیز قلعه، قزقلعه) دژی کوهستانی در 25 کیلومتری جنوب غرب ساوه در بالای کوهی منفرد از رشته کوه هِندِس واقع است. در پژوهشهای انجام شده درباره شکلگیری این بنا و کارکرد آن نظرات متفاوتی ارائه شده است. برخی از پژوهشگران ساخت قلعه دختر را مربوط به دوره ساسانی و کارکرد آنرا معبد آناهیتا دانسته و برخی دیگر آنرا دژی مربوط به سدههای میانی دوره اسلامی و مرتبط با فرقه اسماعیلیان معرفی کردهاند. عدم ارائه مستندات و مدارک معتبر از سوی پژوهشگران، نیاز به دقت و بررسی بیشتر در منابع مکتوب، جغرافیای تاریخی- طبیعی ساوه و مطالعات صورت گرفته درباره این بنا را دوچندان ساخته است. در این پژوهش فرض بر آن قرار گرفته که قلعه دختر بواسطه نام، جایگاه ساخت، اشاره منابع تاریخی، ارتباط با برخی عوارض و پدیده های طبیعی و مطالعات باستانشناسی صورت گرفته، در دوره ساسانی شکل گرفته و بعنوان پرستشگاه الهه ناهید،کارکرد داشته است. روش انجام این پژوهش تاریخی - تحلیلی است که مبتنی بر بررسیهای میدانی و شواهد معماری،کاوشهای باستانشناسی و بهرهگیری از منابع کتابخانهای است. مطالعات و بررسیهای بعمل آمده نشان میدهد؛ شاید بنیاد قلعه دختر در دوره ساسانی، بعنوان یک نیایشگاه پی ریزی شده باشد، ولی بواسطه بدست نیامدن شواهد و مدارکی دال بر وجود آثاری از دوره یاد شده تاکنون از یک طرف و از طرفی کشف شواهدی گواه بر استفاده از بنا در سده های میانی دوره اسلامی و در ارتباط با سایر قلعه های منطقه ، کارکرد بنا بعنوان یک قلعه اسماعیلیه مقبول تر است.https://jis.ut.ac.ir/article_95644_3b1749caae1590a8d8f95510131f901a.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064316120260531From Syncretism to Rationalism: Examining the Threefold Approaches to Iranian Mythology in the Historiography of the Seljuk Period (Based on Tarikh-e Sistan, Farsnameh, and Mujmal al-Tawarikh wa’l-Qisas)از تلفیق تا عقلگرایی: بررسی رویکردهای سهگانه به اساطیر ایرانی در تاریخنگاری عصر سلجوقی (با تکیه بر تاریخ سیستان، فارسنامه و مجملالتواریخ)9912210705410.22059/jis.2026.405097.1380FAحسنشهریاریدانشآموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی (گرایش حماسی)، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم ، ایران.Journal Article20251027Iranian myths are among the most fundamental components of national identity, which have undergone continuous reinterpretation in connection with political and religious transformations. Within this context, the Seljuk period represents a decisive juncture for readjusting the relationship between the Iranian mythical heritage and Islamic historiography, due to the establishment of Turkic rule, the rise of Ash'ari theological orthodoxy, and the continuity of the Iranian bureaucratic institution (divan). Employing a descriptive-analytical and comparative approach based on the concept of "Cultural Memory," the present study examines the treatment of Iranian myths in three pivotal texts: Tarikh-e Sistan, Farsnama, and Mujmal al-Tawarikh wa al-Qisas. The findings indicate that during this period, myth underwent a "functional displacement" and was reproduced through three distinct approaches: 1) The Syncretic Approach, aiming at the re-centering of sacred geography; 2) The Iranocentric Approach, serving as a model for political ethics and the restraint of power; and 3) The Rational-Critical Approach, which, through epistemic distancing, redefines myth as a written heritage and an "object of study."The overall conclusion suggests that myth did not decline during the Seljuk era; rather, by transforming from a "sacred belief" into an "identity strategy," it provided the necessary infrastructure for Iran’s historical continuity and its transmission to subsequent periodsاسطورههای ایرانی از بنیادیترین مؤلفههای هویت ملیاند که در پیوند با تحولات سیاسی و دینی، همواره دچار بازتفسیر شدهاند. در این میان، دوره سلجوقی بهدلیل استقرار حاکمیت ترکان، تصلب کلامی اشعری و تداوم نهاد دیوانسالاری، مقطعی تعیینکننده در بازتنظیم نسبت میان میراث اساطیری و تاریخنگاری اسلامی محسوب میشود. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی، تحلیلی و مقایسهای و بر مبنای مفهوم حافظه فرهنگی، به واکاوی مواجهه سه متن کلیدی تاریخ سیستان، فارسنامه و مجملالتواریخ و القصص با اساطیر ایرانی پرداخته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در این مقطع، اسطوره دچار جابهجایی کارکردی شده و در قالب سه رویکرد متمایز بازتولید شده است: ۱. رویکرد تلفیقی با هدف بازمرکزگذاری جغرافیای قدسی؛ ۲. رویکرد ایرانگرایانه بهمثابة الگویی برای اخلاق سیاسی و مهار قدرت و ۳. رویکرد عقلانی-انتقادی که با فاصلهگذاری معرفتی، اسطوره را بهمثابة میراث مکتوب و ابژة مطالعه بازتعریف میکند. برآیند تحقیق گویای آن است که اسطوره در عصر سلجوقی نهتنها زوال نیافت، بلکه با تبدیل شدن از یک باور قدسی به یک استراتژی هویتی، زیرساختهای لازم برای پیوستگی تاریخی ایران و انتقال آن به ادوار پسین را فراهم آوردhttps://jis.ut.ac.ir/article_107054_c17063fbc74fa9e4f6ecd71d83061836.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064316120260531A Structural and Content Analysis of the Taṣdīq-nāmeh of a Siyurghal Decree Issued by Tīmūr Gurkānī in Favor of Mīr Ikhtiār al-Dīn Ḥasan al-Ṭabāṭabāʾī al-Bihbahānī from the Late Zand Periodبررسی ساختاری و محتوایی تصدیق نامۀ فرمان سیورغالی از امیرتیمور گورکانی در حق میر اختیارالدّین حسن طباطبائی بهبهانی از اواخر دورۀ زندّیه12314910647310.22059/jis.2026.402271.1369FAسید محمدمنصوردانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.علیرضاخزاییدانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20250919The present article examines the structural and content-based aspects of a certification document related to a siyurghal decree issued by Tīmūr Gurkānī in favor of Mīr Ikhtiār al-Dīn Ḥasan al-Ṭabāṭabāʾī al-Bihbahānī. This taṣdīq-nāmeh of a Siyurghal Decree, written in the late Zand period (probably between 1201–1206 AH), is the only known document that extensively addresses not the original siyurghal decree issued by Tīmūr Gurkānī, but rather the formal confirmation of such a decree. The primary aim of this study is to conduct a thorough analysis of the internal and external elements of the taṣdīq-nāmeh of a Siyurghal Decree, examine the social status of the family that received the siyurghal, evaluate its historical authenticity, and compare it to existing examples of siyurghal decrees from various historical periods. This comparative analysis reveals that, unlike the original siyurghal decrees, such taṣdīq-nāmeh of a Siyurghal Decree were generally informal, non-bureaucratic documents whose legitimacy relied on the seals and testimonies of local elders, notables, and dignitaries. Accordingly, the document under examination stands as a unique case for identifying and evaluating taṣdīq-nāmeh of a Siyurghal Decree, particularly from the late Zand era. The authors in the present article have attempted, by structurally and content-wise examining the existing taṣdīq-nāmeh of a Siyurghal Decree and comparing it with the structure and content of Siurghal decrees based on previously published examples of Siurghal decrees, to identify the similarities and differences between these two types of documents and to distinguish their various aspects from one anotherمقالۀ حاضر به بررسی ساختاری و محتوایی یک تصدیقنامه مربوط به فرمان سیورغال صادره از سوی امیر تیمور گورکانی در حق میر اختیارالدین حسن طباطبائی بهبهانی میپردازد. این تصدیقنامه در اواخر دوره زندیّه (احتمالاً میان سنوات ۱۲۰۱ الی ۱۲۰۶ق.) نگاشته شده و تنها سند شناخته شده ای است که به شکلی مفصل، نه اصل فرمان صادره از سوی امیر تیمور گورکانی، بلکه تصدیق یک فرمان سیورغال را مورد توجه قرار میدهد. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل دقیق عناصر درونی و بیرونی تصدیقنامه، شناخت جایگاه اجتماعی خانوادۀ دریافت کنندۀ فرمان سیورغال، ارزیابی اصالت تاریخی و سنجش تطبیقی آن با نمونههای موجود از فرامین سیورغال در ادوار مختلف است. از رهگذر این مطالعۀ تطبیقی، یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که تصدیقنامههای سیورغال برخلاف اصل فرامین سیورغال، غالباً اسنادی غیردیوانی و توافقیاند که اعتبارشان مبتنی بر مُهر و گواهی اکابر، شیوخ و معاریف محلّی است. بر این اساس، سند مورد بررسی بهعنوان نمونه ای فی الحال منحصربفرد به جهت شناخت و ارزیابی تصدیق نامه های سیورغال، خاصه از اواخر دوران زندیه، قابل اعتناست. نویسندگان در مقالۀ حاضر کوشیده اند تا با بررسی ساختاری و محتوایی تصدیق نامۀ سیورغال موجود و تطبیق آن با ساختار و محتوای فرامین سیورغال براساس نمونه های پیش تر منتشر شده از فرامین سیورغال با روش توصیفی، نقاط اشتراک و افتراق این دو نوع سند را نیز معین نموده و وجوه مختلف ایشان را از یکدیگر تمایز دهندhttps://jis.ut.ac.ir/article_106473_ff8b8c0b6abdc9a8d69b0a8375431c35.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064316120260531A Comparative Study of the Form and Content of Composite Creatures in the Lithographic Edition of Qazvini’s Ajāib al-Makhlūqāt and the Images of Mesopotamian Cylinder Sealsبررسی تطبیقی فرم و محتوای موجودات ترکیبی در مهرهای استوانهای تمدن بینالنهرین و کتاب چاپ سنگی عجایبالمخلوقات قزوینی15117610704510.22059/jis.2026.411990.1409FAآهنگمیرمنگرهکارشناسی ارشد، پژوهش هنر، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.شهرهجوادیاستادیار گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0003-3881-650XJournal Article20260330The techniques employed in the engraving of images on Mesopotamian cylinder seals possess novel and unprecedented characteristics. These seals contain valuable information about the rituals, beliefs, and intellectual structures of the societies of that period. With the appearance of images of composite creatures from the third millennium BCE, a fundamental transformation occurred in the depiction of these beings particularly in the form of gods, goddesses, and supernatural entities in Mesopotamian civilization. It appears that the origins of many composite creatures in various later mythological, historical, and geographical narratives are rooted in these early images. The aim of this research is a comparative study of the engraved images on Mesopotamian cylinder seals and the shared visual elements, in terms of form and content, found in the depictions of composite creatures in the lithographic edition of Zakariya Qazvini’s Ajāib al-Makhlūqāt. The research question asks what formal and content-related relationship exists between the depictions of composite creatures in Qazvini’s book and the images on Mesopotamian cylinder seals. Using a descriptive–analytical approach and focusing on identifying the origins and visual roots of these depictions, the present study examines the formal and content-related similarities between these two sets of images through comparative analysis. Based on the visual findings of this study, the imagery on cylinder seals of the Mesopotamian civilization gradually persisted in subsequent civilizations within the same geographical region, as well as in neighboring ones. This cultural continuity is observed during the Qajar era in the form of legends and myths in the lithographed book Ajāib al-Makhlūqāt. By comparing these images in terms of both form and content, it appears that the depictions of composite creatures in this book have their roots in the motifs found on Mesopotamian cylinder sealsشیوههای بهکاررفته در حکاکی تصاویر مهرهای استوانهای تمدن بینالنهرین دارای ویژگیهایی نو و بیسابقه است. این مهرها حاوی اطلاعات ارزشمندی دربارهی آیینها، باورها و ساختارهای فکری جوامع آن دوراناند. با ورود تصاویر موجودات ترکیبی از هزارهی سوم پیش از میلاد، تحولی بنیادین در شیوهی تصویرگری این موجودات، بهویژه در قالب ایزدان، الههها و موجودات فراطبیعی، در تمدن بینالنهرین پدید آمد. به نظر میرسد منشأ شکلگیری بسیاری از موجودات ترکیبی در روایتهای گوناگون اسطورهای، تاریخی و جغرافیایی دورههای بعد، ریشه در این تصاویر اولیه داشته باشد. هدف این پژوهش، مطالعهی تطبیقی تصاویر حکاکیشده بر مهرهای استوانهای تمدن بینالنهرین و عناصر تصویری مشترک از نظر فرم و محتوا در نگارههای موجودات ترکیبی در کتاب چاپ سنگی <em>عجایبالمخلوقات</em> زکریای قزوینی است. پرسش پژوهش این است که نگارههای موجودات ترکیبی در کتاب قزوینی از نظر فرمی و محتوایی چه نسبتی با تصاویر مهرهای استوانهای بینالنهرین دارند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی، و با تمرکز بر شناسایی خاستگاهها و ریشههای تصویری این نگارهها، به بررسی تطبیقی تشابهات فرمی و محتوایی میان این دو مجموعه تصویری میپردازد. بر اساس یافتههای تصویری این پژوهش، تصاویر مهرهای استوانهای تمدن بینالنهرین بهمرور در تمدنهای بعدی در همان موقعیت جغرافیایی و همچنین تمدنهای مجاور آن ادامه یافته، و این امتداد فرهنگی در دوران قاجار به صورت افسانه و اسطوره در کتاب چاپسنگی عجایبالمخلوقات مشاهده میشود. از تطبیق این تصاویر به لحاظ فرم و محتوا، چنین بهنظر میرسد که تصاویر موجودات ترکیبی در این کتاب ریشه در نقوش مهرهای استوانهای تمدن بینالنهرین دارند.https://jis.ut.ac.ir/article_107045_2aaac0043c685092673a3e9f31e00a85.pdf