دانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064315220250923An anthropological study of traditional, symbolic, and ritual dolls of the people of Ardabil provinceمطالعه مردمشناسی عروسکهای سنتی، نمادین و آیینی مردم استان اردبیل1289448210.22059/jis.2023.361657.1207FAعماراحمدیدانشجویی دکتری، گروه مردم شناسی، واحد نهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانوحیدرشیدوشاستادیار، گروه مردم شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانیعقوبشربتیان سمنانیاستادیار، گروه مردم شناسی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران.علیباصریاستادیار، گروه مردم شناسی، واحد نهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20230702"At first glance, traditional dolls are considered a symbolic toy for girls and boys in most regions of Azerbaijan. Most regions have their own dolls that differ in terms of physical structure and symbolic social function. This case study focuses on ritual and symbolic dolls common among the people of Ardabil province in the past and still continue in some rural areas. Traditional and ritual dolls among the people of different regions of Ardabil province represent the social role of women and men, in other words, they teach future social duties and responsibilities. The research method of this applied research is qualitative, focused on field analysis, which uses symbolic and interpretive anthropology theory in the analysis and interpretation of the problem. The originality of this research article lies in the rarity of such articles; the gap of this research in the field of case studies of Ardabil province was fully felt. The result of this research, in addition to introducing and preserving traditional dolls, in the myths and legends of these symbolic dolls, the temporal and spatial aspect has taken over the tone and structural color of Ardabil's culture. The climatic conditions of these dolls show that the place of the narrative is mountainous regions that have long and harsh winters and short summers.".عروسکهای سنتی در نگاه نخست نوعی اسباببازی نمادین دختران و پسران بیشتر مناطق آذربایجان به حساب میآید. بیشتر این مناطق عروسکهای مخصوص به خودشان را دارند که از نظر ساختار فیزیکی و کارکرد نمادین اجتماعی آن باهم متفاوت هستند. این مطالعه موردی متمرکز شده روی عروسکهای آیینی و نمادینی که در بین مردم استان اردبیل در گذشته رایج بوده و در برخی مناطق روستایی هنوز هم ادامه دارد. عروسکهای سنتی و آیینی رایج در بین مردم مناطق مختلف استان اردبیل نشان دهنده نقش اجتماعی زنان و مردان و به عبارتی آموزش وظایف و مسئولیت اجتماعی آینده آنهاست. روش تحقیق این پژوهش کاربردی با محوریت تحقیق کیفی متکی بر تحلیل میدانی میباشد که از نظریه انسانشناسی نمادین و تفسیری در تحلیل و تفسیر مردمشناختی مسئله استفاده شده است. ابتکار و نوآوری این مقاله پژوهشی در نایاب بودن این گروه از مقالات است به عبارتی جای خالی این پژوهش در حوزه مطالعات موردی استان اردبیل کاملاً احساس میشد. نتیجه این پژوهش علاوه بر معرفی و حفظ و نگهداری عروسکهای سنتی مناطق مختلف استان اردبیل در اسطورهها و افسانههای این عروسکهای نمادین آیتم زمانی و مکانی تا حدودی لحن و رنگ ساختاری فرهنگ مردم اردبیل را به خود اختصاص داده است. شرایط اقلیمی و زیستی این عروسکها نشان میدهد که مکان روایت مناطق کوهستانی است که زمستانهای بلند، طولانی و سختی دارد و تابستانهای کوتاه و خنکی در آن موج میزند.https://jis.ut.ac.ir/article_94482_1418d11a4f3edbc78cd99140683bf686.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064315220250923Lived culture arising from the ritual ceremony; Research sample: Ta'ziyeh on the eleventh day of Muharram in Talāvok village, Māzandarān provinceفرهنگ زیست برآمده از رسم آیینی؛ نمونۀ پژوهش: تعزیۀ روز یازدهم محرّم روستای تَلاوُک، استان مازندران29509833010.22059/jis.2024.370438.1253FAسجادزلیکانیکارشناسی ارشد، گروه مطالعات معماری ایران، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانالهاماندرودیدانشیار، گروه مطالعات معماری ایران، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.اسمرشهبازیکارشناسی ارشد، گروه ایرانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20231231Confronting the ritual performance of Ta‘ziyeh—a religious passion play closely tied to Shi'a beliefs—raises the question of its potential influence in shaping or directing the lived culture of communities. In this context, the Ta‘ziyeh of Imam Husayn in the village of Talāvok was selected as a case study. Talāvok, located in Dodāngeh District of Sāri County in Māzandarān Province, has continuously held Ta‘ziyeh performances on the eleventh day of Muharram since the Qajar era. The central question is whether Ta‘ziyeh in Talāvok has contributed to the formation of a distinct cultural structure—and if so, what are its manifestations and indicators? This qualitative study is based on two decades of fieldwork and interviews, including long-term residence in the village, direct observation of the Ta‘ziyeh and related events, and conversations with elders, local experts, and a wide range of villagers from Talāvok and neighboring communities. The aim is to explore the signs and dimensions of the relationship between Ta‘ziyeh and the community. The findings indicate that both tangible (rural fabric) and intangible (beliefs and behaviors) cultural elements have emerged in Talāvok as a result of the annual performance. The study reveals that the continued observance of Ta‘ziyeh has deepened communal devotion to Husayn ibn Ali and the narrative of Karbalā, giving rise to culturally embedded practices and beliefs closely intertwined with the performance and its symbolic meanings.تعزیه (شبیهخوانی) که با باورهای آیینی پیوند دارد، در پیکربندی و سمتوسو دادن به فرهنگ زیست مردم اثرگذار است. ازاینرو، تعزیۀ امامحسین(ع) روستای تلاوک بهعنوان نمونۀ پژوهش برگزیده شد. این روستا یکی از روستاهای استان مازندران در بخش دودانگۀ شهرستان ساری است که از دوران قاجار تاکنون، پیوسته در روز یازدهم محرم تعزیه برگزار میکند. پرسش پژوهش این است که آیا تعزیۀ روستای تلاوک، ساختاری فرهنگی پدید آورده است؟ و اگر چنین است، چه نمودها و نشانههایی دارد؟ رویکرد پژوهش کیفی است و دادهها از روش بررسی میدانی، زندگی در روستا، ارزیابی تعزیه و رویدادهای همپیوند با آن و نیز گفتوگو با دانایان و کهنسالان در دو دهه گردآوری شدهاند. انگیزۀ پژوهش، بررسی و ارزیابی پیوند میان تعزیه و مردمان است. برآیند پژوهش نشان میدهد تعزیه در روستای تلاوک، هم فرهنگ زیست ناملموس (باور و رفتار گروهی مردم) پدید آورده است و هم فرهنگ زیست ملموس (بافت کالبدی روستا). یافتههای پژوهش نمایان کردهاند که با برگزاری تعزیۀ امامحسین(ع)، شیفتگی به حسینبنعلی(ع) و کارزار کربلا گستردهتر شده و رفتارها و باورهایی در راستا با آن پدید آمدهاند. این شیفتگی و باورمندی با پیوستگی و ماندگاری تعزیۀ امامحسین(ع) در روستای تلاوک همراستاست.https://jis.ut.ac.ir/article_98330_1743f3a70505c07902389d974d3c7d07.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064315220250923Imagology of Iranian Culture in the travelogue Beyond the Caspian Seaتصویرشناسی فرهنگ ایرانی در سفرنامۀ فراسوی دریای خزر51709631710.22059/jis.2024.370131.1251FAاسماعیلعلیپوراستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، خراسان شمالی، ایرانJournal Article20231225European travelogues about Iran are invaluable sources for Iranian Studies, offering insights into aspects of Iranian culture often overlooked or ignored by Iranian historians. However, these works may include exaggerations, subjective opinions, inappropriate generalizations, and biased political perspectives. This study critically examines the portrayal of Iranian culture in Beyond the Caspian Sea by Arthur Christensen, a Danish orientalist and mythologist. Using a descriptive analytical approach grounded in imagology, the article explores the travelogue’s depiction of Iranian culture. Imagology, a comparative literature method, investigates the representation of the “self” through the “other” or vice versa, aiming to understand the reasons and mechanisms behind such cultural reflections. As an interdisciplinary approach, imagology intersects with cultural studies. The central question is why certain manifestations of Iranian culture and literature, observed during Christensen’s journey at the end of the Qajar era, gain prominence in the travelogue. Findings reveal that Christensen’s perspective is Eurocentric, shaped by inductive reasoning, stereotypes, and political biases. By emphasizing negative aspects of specific individual and environmental elements, he attempts to generalize them to the entirety of Iranian culture. This study underscores the importance of critically analyzing travelogues to better understand embedded biases and cultural reflections. It highlights the need for caution when approaching such sources, considering the influence of the author’s background, motivations, and perspectives. Ultimately, while Beyond the Caspian Sea offers valuable insights into Iranian culture, its potential biases necessitate a critical approachگزارش سفرنامه های اروپاییان از ایران، یکی از ناب ترین منابع پژوهشی در زمینة ایران شناسی است، زیرا می تواند روشن گر گوشه هایی از فرهنگِ ایرانی باشد که ممکن است مورّخان ایرانی سهواً یا عمداً نادیده گرفته باشند، با وجود این، محتمل است که این آثار آمیخته با بزرگ نمایی، کلی گویی، تعمیم های نابه جا و گرایش های جانبدارانۀ سیاسی باشد. هدفِ پژوهش حاضر، بررسی انتقادیِ بازنمایی فرهنگ ایرانی در سفرنامۀ فراسوی دریای خزر نوشتۀ آرتور کریستن سن ، مستشرق و اسطوره شناس دانمارکی، است. این مقاله با روشِ توصیفی تحلیلی و بر مبنای رویکرد «تصویرشناسی» به بررسی این سفرنامه می پردازد. تصویرشناسی یکی از رویکردهای مطالعات ادبیات تطبیقی است که تصویر «خودی» را از چشم انداز «دیگری» یا بالعکس بررسی می کند و هدفِ غایی آن تبیین چرایی و چگونگی این انعکاس فرهنگی است. همچنین این رویکرد، بینارشته ای است و با حوزة مطالعات فرهنگی، مرتبط می باشد. پرسش اصلی پژوهشِ حاضر این است که چرا و به چه دلایلی جلوه های مشخصی از فرهنگ و ادبیات ایرانی، مقارن سفر نویسنده به ایران در اواخر عهد قاجار، نمود بیشتری در این سفرنامه داشته است؟ نتایج به دست آمده نشان می دهد که کریستن سن دیدگاهی اروپامحور دارد و برداشت های وی برآیندِ استنتاج های استقرائی، انگاره های کلیشه ای و گرایش های سیاسی است که با برجسته سازیِ ابعاد منفیِ فرهنگِ فردی و اقلیمیِ بخش های محدودی از ایران می کوشد آن ها را به مجموعة فرهنگ ایرانی تعمیم می دهد.https://jis.ut.ac.ir/article_96317_50b8896d15cedb21bdb96805a7c7f155.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064315220250923Post-colonial reading of musical descriptions in four European travelogues of the Safavid Eraخوانش پسااستعماری توصیفات موسیقی در چهار سفرنامۀ اروپاییِ دورۀ صفوی71929871610.22059/jis.2024.374456.1270FAرضواناحراردانشجوی کارشناسی ارشد، رشته پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.نرگسذاکر جعفریدانشیار گروه موسیقی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایرانJournal Article20240328During the Safavid era, Music had a hight position and important place. Music was used in banquets, feasts and various court and social ceremonies. Also, Iranian music was influenced by religious and political currents. Apart from music history texts, Iranian music has reflected a lot in the travelogues of Europeans of the Safavid era. For this reason, there are different and conflicting views on the quality and merit of Iranian music. In this research, the question is raised, what are the views of the travelogues towards Iranian music? To follow up and get the answer to this question, this research has selected four travelogues from the Safavid era, which have different characteristics of Iranian musical descriptions. These travelogues analyzed and investigated with Edward Said’s post-colonial theory. After the post-colonial reading from travelogues texts, if there are colonial concepts in these texts, their post-colonial concepts can be revealed and the objectives of these concepts can be followed. The current research, has selected the travelogues written by Raphael Dumans, Figueroa, Olarios and Chardin and analyzed them. The reason for this choice is that their reactions and encounters with Iranian music have been formed in different situations and different cultural and social conditions. According to the findings of this research; the authors of the aforementioned travelogues encountered Iranian instruments and music in different situations, circumstances and conditions. Therefore, different and various reactions have been expressed. Therefore, it is possible to introduce them in three separable groups. 1. Observation and generalized comment: non-interactive approach 2. Intellectual engagement and Field observations: non-interactive approach 3. Field observations and executive participation: interactive approach. This research has been conducted with the aim of investigating the music topics in the travelogues from the point of view of post-colonial theory in order to discover and identify the perspective of colonialism in the travelogues of Europeans during the Safavid period. The method of this present research is analytical and interpretive. Qualitative type was used for data analysis. The procedure of collecting information and data was done through the preparation of transcripts and receipts from libraries books, e-books and journals articles.در دوران صفوی موسیقی از جایگاه بسیار مهمی در ضیافتها، اعیاد و مراسمات مختلف درباری و اجتماعی قرار داشت که تحتتأثیر جریانات مذهبی و سیاسی بود. جدا از متون تاریخ موسیقی، در سفرنامههای اروپاییان عصر صفوی موسیقی ایرانی بسیار بازتاب داشته است و در این بین دیدگاههایی پرفراز و نشیب در کیفیت و شایستگی یا عدم شایستگی موسیقی ایرانی دیده شده است. در این پژوهش این پرسش مطرح است که آنان چه دیدگاهی نسبت به موسیقی ایرانی داشتهاند؛ برای پیگیری و دستیابی به پاسخ، این پژوهش چهار سفرنامه دوره صفوی را که دارای ویژگیهای توصیفات موسیقایی متفاوتی هستند را انتخاب و با خوانش پسااستعماری نظریه ادوارد سعید مورد تحلیل قرار داده است تا با این خوانش مفاهیم استعماری متون این سفرنامهها، در صورت وجود آشکار و اهداف آن پیگیری شود. در این تحقیق سفرنامههای رافائل دومانس، فیگوئروا، اولئاریوس و شاردن برای بررسی برگزیده شدهاند زیرا از جنبههای فرهنگی و اجتماعی در بازخورد و مواجهه با موسیقی ایرانی متمایز بودند. بر اساس یافتههای تحقیق، نحوه مواجهه و عملکرد چهار سفرنامهنویس نسبت به سازها و موسیقی ایرانی در سه گروه قابل تفکیک است: 1. مشاهده و اظهارنظر کلی: رویکرد غیرتعاملی 2. مشارکت فکری و مشاهدات میدانی: رویکرد غیرتعاملی 3. مشاهدات میدانی و مشارکت اجرایی: رویکرد تعاملی. روش تحقیق، تحلیلی ـ تفسیری و روش گردآوری دادهها کتابخانهای و از طریق فیشبرداری انجام شده و روش تحلیل دادهها بهصورت کیفی است.https://jis.ut.ac.ir/article_98716_df3281e7afd1e2262ee9a8d13327e825.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064315220250923the early centuries' monastery located in the city of Susa; Continuation of ancient Iranian traditions in the monastic systemخانقاه قرون اولیه شهر شوش؛ تداوم سنتهای کهن ایرانی در نظام خانقاهی931169685910.22059/jis.2024.372369.1262FAمجیدمنتظرظهوریاستادیار گروه باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0003-0950-6625داریوشبراتی دشت راهیدانشجوی دکتری تخصصی گروه باسنان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20240208The city of Susa, In the north of Khuzestan province, it is one of the first ancient places where extensive archaeological researches have been conducted. In 1947, the French archaeologist Roman Grishman managed to discover a building known as a monastery in the northeast of the mosque of the early centuries of Susa, located in the northeastern vicinity of the early centuries' mosque in Susa. Initially, upon observing the alignment of the building's wall with the mosque, he speculated that the structure might have served as a governmental or palatial edifice. Then Monique Kervran introduces this building as Rabat or the Monastery. Now, based on the writings of Al-Maqdisi, a 4th-century geographer about his visit to a monastery in the city of Shush, we can highlight the influence of Sufism or mysticism in this city. The authors aim to provide a comprehensive understanding of the structure and cultural significance of the monastery based on archaeological evidence. Does Shush Monastery have a structural connection with religious buildings and ideological systems before Islam, or is it derived from the foundations of the Islamic era? The following research used the descriptive-analytical method and the archaeological-historical order to address answers to raised questions. Archeological evidence indicates that certain architectural elements of the Susa Monastery are consistent with the Mehrkadeh from the Sassanid era found in southern Iran, which subsequently influenced the architecture of the middle and later Islamic periods. Some religious practices within the monastic system have their origins in pre-Islamic beliefs.گیرشمن باستان شناس فرانسوی در سال 1947 میلادی در شمال شرق مسجد قرون اولیه شوش، موفق به کشف بنای موسوم به خانقاه شد. اولین بار مونیک کروران، این بنا را خانقاه مربوط به قرون نخستین اسلامی معرفی کرد. باتوجهبه شواهد باستان شناسی و سخنان مقدسی جغرافیدان قرن چهارم مبنی بر ورودش به خانقاهی در شوش، می توان به جریان تصوف و وجود خانقاه در این شهر تأکید کرد. خانقاه شوش به لحاظ مطالعات باستان شناسی از اهمیت مطالعاتی بالایی برخوردار است و می تواند از طرفی ما را تا حدی به بازیابی ریشه های معماری و از طرف دیگر نظام رفتاری و ایدئولوژیک خانقاه نزدیک کند. سوال اصلی این پژوهش که نویسندگان سعی در طرح آن دارند و باتوجهبه شواهد باستانشناسی می-کوشند پاسخی همسو ارائه کنند عبارت است از: خاستگاه معماری خانقاه شوش به لحاظ ساختاری و متعاقباً بازبینی فرهنگ رفتاری و دینی حاکم بر این بنا چگونه تبیین می گردد؟ ارتباط خانقاه شوش از لحاظ ساختاری با بناهای مذهبی و نظام ایدئولوژیک پیش از اسلام چگونه ارزیابی می گردد و چه نسبتی با مبانی فرهنگی دوران اسلامی دارد؟ پژوهش زیر در جهت پاسخ به سؤالات مطرح شده از روش توصیفی - تحلیلی و از رویکرد باستانشناختی - تاریخی استفاده نموده است. شواهد باستانشناسی حکایت از همخوانی برخی عناصر معماری خانقاه شوش با مهرکده های شناسایی شده دوره ساسانی در جنوب ایران دارد که بعدها حتی در معماری دوران میانی و متأخرتر اسلامی نیز بازتاب یافت. همچنین با بازخوانی منابع و بررسی سنن کهن ایرانی در می یابیم، برخی از رفتارهای دینی موجود در نظام خانقاهی ریشه در باورهای پیش از اسلام دارد.https://jis.ut.ac.ir/article_96859_cf6e384f99edc2eb8653e93b5345327e.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064315220250923The philosophical aesthetics of everyday life's spatiality are explored in Jaubert s' travelogue"Travels to Armenia and Iranزیباییشناسیِ فلسفی زندگی روزمرّه مکان در سفرنامة"مسافرت به ارمنستان و ایران" اثر ژوبر11713810167010.22059/jis.2025.376297.1279FAشهلاخلیل اللهیهیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی ، دانشکده علوم انسانی ،دانشگاه شاهد ، تهران ،مریمموسوی جشوقانیدکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان، ایرانJournal Article20240508Tom Ledi believes that the aesthetics of everyday life allow us to speak about things that are not commonly addressed in traditional aesthetics; instead, it opens up a completely new realm of investigation for us. However, it can be said that this realm is closely related to conventional aesthetics. One of these areas is the aesthetics of everyday life regarding space, which delves into concepts of familiarity and strangeness, interpreting place and everyday matters in the living world. The notion of home as a space for living is more than just a physical structure; it is an imaginary and mental essence that is visible through certain works such as travelogues, which serve as a primary source of research in the realm of aesthetics of everyday life. Joubert's travelogue reports on the social history of Iran during the reign of Ali Qajar. The artistically descriptive depictions by the author, especially of locations, palaces, mansions, and houses, provide a foundation for interdisciplinary studies between literature and philosophy, reconstructing them with a fusion of aesthetic theories as a novel method for analyzing a travelogue text about Iran. This study, using a descriptive and documentary approach, answers the question of how the aesthetics of everyday life's spatiality are manifested in this travelogue. The findings of this research indicate that Joubert's judgments on mansions, palaces, houses, and other locations are shaped with words and concepts that demonstrate not only his progression from strangeness to familiarity but also his ability to depict the aesthetics of place with a sense of place and the spirit of place.تام لدی معتقد است که زیباییشناسی روزمره به ما مجال میدهد، دربارة چیزهایی سخن بگوییم که عموما در زیباییشناسی مرسوم طرح نمیشوند؛ بلکه حوزة کاملا جدیدی از تحقیق را برایمان میگشاید. با اینحال، میتوان گفت که این حوزه با زمینههای مرسوم زیباییشناسی ارتباط تنگاتنگ دارد. یکی از این حوزهها، زیباییشناسی امرِ روزمرّه در خصوص مکان است که به مفاهیم آشنایی و غریبگی، تفسیر مکان و امر روزمرّه در زیست جهان میپردازد. خانه به معنای فضایی برای زندگی، بهجز مفهوم ساختمان، ماهیتی خیالی و ذهنی است که از خلال برخی از آثار مانند سفرنامهها قابل رؤیت میشود، سفرنامهها منبع اصلی پژوهش در زیستجهانِ در حوزۀ زیباییشناسی زندگی روزمرّه هستند. سفرنامۀ ژوبر گزارش تاریخ اجتماعی ایران در زمان فتحعلی شاه قاجار است. توصیفهای هنرمندانۀ نویسنده بهویژه از مکانها، قصرها، عمارتها و خانهها زمینة لایههای پنهانی مطالعات بینارشتهای میان ادبیات و فلسفه را فراهم ساخته، بازخوانی آنها با تلفیق آرای زیباییشناسی شیوهای نوین برای تحلیل متن سفرنامهای است که دربارۀ ایران نوشته شده است. این پژوهش با روش توصیفی و اسنادی به این پرسش پاسخ میدهد که زیباییشناسی زندگی روزمرّه مکان در این سفرنامه چگونه است؟ دستاورد این پژوهش بیانگر آن است که داوریهای ژوبر دربارة عمارتها، قصرها، خانهها و مکانهای دیگر با الفاظ و مفاهیمی شکل گرفته که نشان میدهد او نه تنها با گذر از غریبگی به فرآیند آشناسازی رسیده، بلکه توانسته زیباییشناسی مکان را با حس مکان و روح مکان به تصویر بکشد.https://jis.ut.ac.ir/article_101670_b5482e99f7d43600fe6e0641083c1102.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های ایران شناسی2252-064315220250923Urban Narrative in Women's Literature: Reinterpreting Kevin Lynch’s Theory in the Novel This Street Has No Speed Bumpروایت زنانه شهر در ادبیات فارسی معاصر بازخوانی نظریه کوین لینچ در رمان« این خیابان سرعت گیر ندارد»13916110415010.22059/jis.2025.402653.1370FAمنصورهشهریارینویسنده مسئول، استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران تهران ایرانساراعباسیدانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20240508contemporary Persian literature, the city is not merely a physical backdrop but a dynamic site for the formation of memory, meaning, and narrative agency. This article applies Kevin Lynch’s theory of the “image of the city” to a spatial reading of This Street Has No Speed Bump by Maryam Jahani, a novel awarded both the “Book of the Year of the Islamic Republic of Iran” and the “Jalal Al-e Ahmad Literary Prize” in 2017.The study’s theoretical framework draws on Lynch’s perceptual concepts—vitality, legibility, place identity, surveillance, agency, fit, and access. Using a comparative narrative-theoretical method, the research examines how mental design elements of urban space correspond to the spatial, linguistic, and narrative structures of the novel. Unlike prior studies focused on social or gendered themes, this article foregrounds the role of urban perception and spatial experience in shaping literary narrative.Findings reveal that urban spaces in the novel—such as the taxi “Elizabeth,” Vaziri Square, the Shahnaz neighborhood, and various urban markers—function not only as settings but as narrative agents of movement, interaction, and meaning-making. By bridging urban design theory and literary analysis, the article demonstrates that Lynch’s perceptual framework, despite its architectural origins, can be effectively extended to cultural and narrative inquiry, offering a valuable lens for interpreting urban experience in modern Persian fictionدر ادبیات فارسی معاصر، شهر نه صرفاً پس زمینه ای کالبدی، بلکه بستری برای شکل گیری حافظه، معنا و کنش روایت است. این مقاله با تمرکز بر تحلیل مکانمند روایت، نظریه «تصویر ذهنی شهر» کوین لینچ را در خوانش رمان این خیابان سرعت گیر ندارد اثر مریم جهانی به کار می گیرد؛ رمانی که در سال ۱۳۹۶ موفق به دریافت دو جایزه معتبر «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران» و «جایزه جلال آلاحمد» شده است. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیم ادراکی لینچ—از جمله سرزندگی، خوانایی، هویت مکان، نظارت، اختیار، تناسب و دسترسی—استوار است. روش تحقیق، تحلیل نظری ـ روایی با رویکرد تطبیقی است که در آن عناصر طراحی ذهنی شهر با ساختار مکانی، زبانی و روایی رمان مقایسه شده اند. برخلاف مطالعاتی که بر مسائل اجتماعی یا جنسیتی تمرکز داشته اند، این مقاله تلاش می کند نقش مکان و ادراک شهری را در شکل گیری روایت بررسی کند. یافته ها نشان می دهند که فضاهای شهری در این رمان، به عناصر روایی بدل شده اند که در آنها مؤلفه های نظری لینچ به صورت زیسته و ملموس بازتاب یافته اند. تاکسی «الیزابت»، میدان وزیری، محله شهناز و نشانه های شهری، نه تنها محل رخداد، بلکه بسترهایی برای تعامل، حرکت و معناسازی اند.<br />این مقاله با پر کردن خلأ موجود در پیوند میان نظریه های طراحی شهری و روایت های ادبی، نشان می دهد که چارچوب ادراکی لینچ، با وجود خاستگاه کالبدی اش، قابلیت تعمیم به تحلیل های فرهنگی و روایی را دارد؛ و می تواند در خوانش تجربه شهری در ادبیات فارسی، به ویژه در آثار معاصر، به کار گرفته شود.https://jis.ut.ac.ir/article_104150_83582f9ca3fade5b3cb8084d399358d9.pdf