2021-09-27T07:25:53Z https://jis.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=6986

2014-02-20 10.22059

پژوهشهای ایرانشناسی Iranian Studes 2252-0643 2252-0643 1392 3 2 بهرام آجورلو ضحی اصغر‌زاده چرندابی شماری از آثار هنری ایران سده­های 4 تا 8 ﻫ. ق. با مجالسی آراسته شده­اند که شاهی کمان­گیر و سواره را در نخجیرگاه آهو نمایش می­دهد، درحالی­که بر پشت مرکبش زنی ریزاندام و چنگ­نواز نشسته است. این صحنه بنا بر متن شاهنامۀ فردوسی و هفت پیکر نظامی گنجوی، داستان بهرام گور شاهنشاه ساسانی و کنیز خنیاگرش آزاده را روایت می­کند. البته انتساب این روایت به شاهنامۀ فردوسی در سال‌های اخیر موضوع انتقاد بوده و حتی آن را دروغ و یکی از جعلیات افزوده به متن شاهنامۀ فردوسی در سده­های پسین پنداشته­اند. بنابراین، شناسایی و تعیین اصالت پیش از اسلامی داستان بهرام و آزاده بر مبنای مطالعۀ آثار هنری بازمانده از آن دوران اهمیت بسیار دارد، زیرا احتمال دارد که داستان و نقشمایۀ بهرام و آزاده صرفاً آفریدۀ هنرمندان و شاعران ایران دوران اسلامی باشد. اما فرضیۀ نوشتار حاضر این است که نقشمایه و تصاویر روایی داستان بهرام و آزاده در آثار هنری ایران سده­های 4 تا 8 ﻫ..ق. کهن‌الگوها و سرمشق­های هنری پیش از اسلامی داشته است. برای بررسی و ارزیابی این فرضیه، نگارندگان از تاریخ ادبیات و تاریخ هنر و باستان­شناسی بهره گرفته­اند. نتیجۀ برآمده از تحقیق این است که نقشمایۀ هنری و موضوع ادبی داستان بهرام و آزاده، به راستی کهن‌الگوی ساسانی داشته و از جعلیات افزوده به شاهنامۀ فردوسی نیست. بهرام و آزاده شاهنامۀ فردوسی هفت پیکر نظامی گنجوی هنر دوران اسلامی ایران هنر دوران پیش از اسلام ایران عهد ساسانی 2014 02 20 1 16 https://jis.ut.ac.ir/article_51695_8de1c77b09b9147115495a4053b09376.pdf

2014-02-20 10.22059

پژوهشهای ایرانشناسی Iranian Studes 2252-0643 2252-0643 1392 3 2 حسین بادامچی اگرچه متون تاریخی به زبان ایلامی از دورۀ ایلامی قدیم نادر هستند، اما از شوش در دورۀ سوکل‌مخ‌ها نزدیک به 550 سند حقوقی به زبان اکدی و در موضوعات گوناگون حقوقی به دست آمده است که فرصتی بی‌نظیر برای مطالعۀ نهادهای حقوقی و اجتماعی ایلام باستان فراهم می‌کند. مقالۀ حاضر ضمن ویرایش و ترجمۀ وصیت‌نامه گیمیل‌اَدد، اهل شوش از سده 17 ق. م، به چگونگی قانون وصیت در ایلام باستان می‌پردازد. مقالۀ حاضر ابتدا برای مشخص کردن بستر تاریخی دورۀ سوکل‌مخ‌ها را تعریف می‌کند. سپس با تکیه به اسناد همزمان از بین‌النهرین و شوش دربارۀ دامنۀ اختیار افراد برای وصیت کردن و جنبه‌های حقوقی وصیت توضیح می‌دهد.سرانجام وصیت‌نامۀ ایلامی گیمیل‌اَدد و یک سند مرتبط از دیدگاه صورت و ماهیت مطالعه خواهد شد. مطالعۀ حاضر نشان می‌دهد که والدین نمی‌توانستند بدون دلیل فرزندان خود را از ارث محروم کنند؛ اما کوتاهی فرزندان در نگهداری از والدین دلیل کافی برای محروم کردن از ارث دانسته می‌شد. سند حاضر نشان می‌دهد که زنان ایلامی علاوه بر اهلیت دارا شدن، اهلیت اجرای حق نیز داشته‌اند و می‌توانسته‌اند مستقلاً در اموال خود تصرف کنند و معاملات حقوقی انجام دهند. چون این اسناد تا کنون به زبان انگلیسی هم منتشر نشده‌اند، ترجمه انگلیسی را به متن افزوده‌ایم. ایلام زن وضع اجتماعی وصیت‌نامه سوکل‌مخ ارث 2014 02 20 17 32 https://jis.ut.ac.ir/article_51696_a573b20d9b32ce3126f0d2cdeeab25fd.pdf

2014-02-20 10.22059

پژوهشهای ایرانشناسی Iranian Studes 2252-0643 2252-0643 1392 3 2 محمد ابراهیم زارعی نازک‌کاری از جمله هنرهایی است که وسایل کاربردی و هنری از چوب‌های خوش نقش و رنگ با ظرافت و دقت بالا ساخته می‌شود. شواهد و مدارک نشان می‌دهد که از دورۀ صفوی هنر اُرسی‌سازی و به تبع آن هنر نازک‌کاری در شهر سنندج گسترش یافته است. فعالیت اُرسی‌سازی اکنون به دلایل متعدد، از جمله کمبود استادکار و هزینه‌های بالا، رونق ندارد، امّا هنر نازک‌کاری هنوز پر‌رونق است. هر چند که آثار نازک‌کاری دورۀ صفوی در سنندج تاکنون یافت نشده، ولی آثار هنر نازک‌کاری مربوط به دورۀ قاجار باقیمانده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که اوج و رونق هنر نازک‌کاری سنندج از اواسط دورۀ قاجار به بعد بوده است. به نظر‌ می‌رسد که هنرمندان عرصۀ نازک‌کاری سنندجی بر اساس اسلوب و روش‌ هنرهای چوبی سایر نقاط ایران کار را آغاز نموده، ولی به‌تدریج با توجه به شرایط اقلیمی، گذشت زمان و تقاضا شیوه‌ای خاص را پدید آورده‌اند؛ زمینه‌ی مناسب برای رشد و توسعه از یک سو و تلاش هنرمندان از سوی دیگر هم موجب پایداری و گسترش این هنر گردیده است. این مقاله دربارۀ پیشینه هنرهای چوبی، روش تهیۀ چوب و استخراج ریشه‌ی گردو، هنر نازک‌کاری، ابزارهای نازک‌کاری، مراحل رنگ‌کاری با لاک و الکل و هنرمندان نازک‌کار است. هنر نازک‌کاری چوب سنندج دورۀ قاجار خانوادۀ نعمتیان 2014 02 20 33 51 https://jis.ut.ac.ir/article_51697_114ae9ba9fb6157372dd21bf5b19b754.pdf

2014-02-20 10.22059

پژوهشهای ایرانشناسی Iranian Studes 2252-0643 2252-0643 1392 3 2 روزبه زرین‌کوب علیرضا سلیمان‌زاده   در تاریخ­نگاری شوروی، دورۀ نظام اشتراکی ابتدایی نخستین صورت­بندی خاص اجتماعی و اقتصادی سوسیالیستی است. اشکال اوّلیۀ سازمان‌های اجتماعی انسانی در مکتب مارکسیسم به «کمونیسم اوّلیه» مشهورند. مقالۀ حاضر بحثی پیرامون روش­های جدیدی است که مورخان و ایرانشناسان شوروی در تحلیل نظام اشتراکی جامعۀ ایرانی به کار گرفته بوده‌اند. در تحقیقات ایرانی و هم در پژوهش­های غربی، خلأ بزرگی، تحلیل جامع رویکردهای مورخان شوروی در زمینۀ چگونگی نگرش به قدیمی­ترین اعصار تاریخی ایران وجود دارد. از همین رو، مقالۀ حاضر پژوهشی پیرامون رویکردهای مارکسیستی در مورد جوامع گذشته انسانی است و با تفسیر، تبیین، مطالعۀ داده‌ها و ارائۀ تحلیلی مصادیق معتبر، به دنبال حلقه­ای برای ارتباط مطالعات تاریخی با مطالعات انسان‌شناختی است. اهمیت مباحثی که در اینجا مطرح خواهد شد آن قدری هست که ما را به درک درستی از نگرش­های منحصر به فرد سوسیالیستی در میان قشر عظیمی از دانشجویان رشته­های مرتبط با تاریخ جوامع گذشتۀ انسانی رهنمون شود.   نظام اشتراکی ابتدایی انسان نخستین مادر‌شاهی پدرشاهی دولت 2014 02 20 53 71 https://jis.ut.ac.ir/article_51698_1f1bf5a0e44a64358ae42525ba3a102c.pdf

2014-02-20 10.22059

پژوهشهای ایرانشناسی Iranian Studes 2252-0643 2252-0643 1392 3 2 میثم لباف خانیکی بهمن فیروزمندی علیرضا خسروزاده کرانه‌های خلیج فارس از آغازین سال‌های دورۀ ساسانی شاهد حضور فرمانروایان مقتدر آن سلسله و اقدامات عمرانی ایشان بوده است. پادشاهان ساسانی، با پی ریختن شهرها و توسعه بخشیدن مراکز جمعیتی در کرانه‌های خلیج فارس، از یک سو حاکمیت خویش را بر آن مناطق تثبیت کردند و از سوی دیگر سنگری دفاعی در برابر دست­اندازی مهاجمان فراهم ‌آوردند. علاوه بر گزارش‌هایی که در متون تاریخی قبل از اسلام و قرون اولیۀ اسلامی مندرج است، یافته‌های باستان­شناسی بر حضور جامعه و فرهنگ ساسانی در کرانه‌های خلیج فارس دلالت دارند و مواد فرهنگی دورۀ ساسانی گویای روابط اجتماعی و اقتصادی جوامع ساکن در منطقۀ مورد مطالعه است. بافت شهرها، ساختار سازه‌های معماری، گونۀ غالب ظروف سفالین، سکه‌ها و مهرها، هر یک نشانه­ای از روابط و مناسبات جاری در جوامع دورۀ ساسانی در کرانه‌های خلیج فارس ارائه می‌دهند. بر این اساس، می‌توان گفت جمعیت‌هایی که در کرانه‌های خلیج فارس مستقر بوده‌اند، از اقتصادی بر پایۀ تجارت و بازرگانی داشته‌اند و برج‌ها و قلعه‌های استوار، امنیت ایشان را در برابر هجوم بیگانگان تأمین می‌کرده است. خلیج فارس دورۀ ساسانی سفال معماری تجارت 2014 02 20 73 91 https://jis.ut.ac.ir/article_51699_b81e2ba5984d27f07e30d44cd3eb62c7.pdf

2014-02-20 10.22059

پژوهشهای ایرانشناسی Iranian Studes 2252-0643 2252-0643 1392 3 2 یعقوب محمدی‌فر یداله حیدری باباکمال مریم دولتی مهرها می­توانند به شناسایی جنبه­های تاریکی از یک دورۀ فرهنگی کمک کنند.مهرها و گِل­مهرهای اشکانی علاوه بر نقش مهمی که در رابطه با تجارت جامعه داشته­اند، برای شناسایی هنر و فرهنگ این دوره نیز مهم می­باشند. صرفاً در معدودی از محوطه­های این دوران که گزارش آنها منتشر شده یا بر اساس آثار اندک آنها در مجموعه­ها و موزه­ها، معرفی مختصری از مهرهای این دوره به عمل آمده است. بنابراین هدف از پژوهش حاضرمعرفی مهرها و گِل­مهرهای اشکانی، نقوش حک­شده بر آنها، و پی بردن به نقش کارکردی آنهاست. اغلب تفکیک مهرها و اثر مهرهای دوره­های سلوکی و اشکانی از هم مشکل می­باشد. طرح مهرهای اشکانی از سنت هخامنشی، یونان، سبک حیوانات آسیای مرکزی و سبک­های محلی ملهم است. موتیف­های رایج مهرها، نیم­تنۀ انسان، موجودات افسانه­ای بالدار، انسان تمام­قد، انسان سوارکار و گوزن است که مرتبط با نظام اداری و تجارت و حمل‌ونقل کالا و امور مذهبی‌اند. : باستان‌شناسی مهر گِل‌مهر اشکانی سیستم اداری 2014 02 20 93 112 https://jis.ut.ac.ir/article_51700_31d5d32dae91b9800c42c04728bfb938.pdf

2014-02-20 10.22059

پژوهشهای ایرانشناسی Iranian Studes 2252-0643 2252-0643 1392 3 2 سید سعید رضا منتظری محمدرضا نظری اخلاق ایران باستان همواره یکی از جذاب­ترین مباحث مطالعات ایران­شناسان را تشکیل داده است. به دلیل اهمیت دین در دورۀ ساسانیان، اخلاق ایرانی نیز برجستگی بسیاری پیدا کرد و آثار اخلاقی بسیاری تدوین شد. از مطالب اخلاقی رایج در این دوره می­توان به سنت اندرز و اندرزگویی اشاره داشت. اندرزنامه­ها از سنخ اخلاق عملی در حوزۀ ایران باستان هستند که با ویژگی­های خاصی، سعی دارند تا مخاطبان خود را اخلاقی بار بیاورند. از جمله کارهایی که تاکنون در این راستا کمتر به آن توجه شده است؛ تحلیل اندرزنامه در چهارچوب فلسفی و نگریستن به آنها از قاب فلسفۀ اخلاق است. این مقاله تلاش دارد تا رهیافتی به چگونگی اخلاق هنجاری ایران باستان باشد و نشان خواهد داد که هرچند این اخلاق با الگوی یونانی اخلاق فضیلت قرابت دارد، تمایزهایی نیز میان آن دو وجود دارد. : اندرزنامه دینکرد ششم اخلاق فضیلت اخلاق زرتشتی 2014 02 20 113 131 https://jis.ut.ac.ir/article_51701_586a300691843435cd09b1c414ef1b1f.pdf