0 پیشنهادهایی در اصلاح چند بیت‌ از دیوان عنصری Emendation Some of Verses from Onsori’s Divan https://jis.ut.ac.ir/article_57514.html 10.22059/jis.2016.57514 0 از دیوان عنصری، ملک الشعرای دربار محمود غزنوی، تا کنون دو تصحیح منتشر شده است، ولی به سبب آنکه نسخه‌های دیوان او نسخه‌های معتبری نیستند، در این دو تصحیح دیوان او هم ناگزیر اشتباهاتی راه یافته است. در این جستار به بررسی و تصحیح بیتهایی از دیوان او پرداخته میشود که در چاپهای یحیی قریب و محمد دبیرسیاقی به نادرست تصحیح شدهاند. اساس کار استفاده از همان دستنویسهایی است که این دو مصحح از آنها در تصحیح خود بهره بردهاند و گذشته از آنها، دستنویسی دیگر نیز که از دستنویسهای مورد استفادة این دو مصحح کهنتر است، برای رسیدن به صورت درست بیت به کار خواهد رفت. بیشتر اصلاحات بر اساس ملاکهای دستوری و معنایی و با توجه به قراردادهای شعر کهن فارسی، به‌ویژه شیوههای قافیهبندی و صنعتپردازی، انجام یافته است. 1 We have now at hand two editions of Onsori’s Divan , none of them is ideal. This is clauesd, first of all by the corruption of the manuscripts. This article attempts to examine and rectify a number of verses of Onsori’s Divan which have not been correctly recorded by the editors of the Divan in any of its two main editions; the 1st by Yahya Gharib, edited in 1341 S.H., and the 2nd by Mohammad Dabirsiaghi, edited in 1363 S.H. The basis of this study is the same manuscripts used by the mentioned editors. In addition, an older manuscript to which they had not access is used to find the correct forms of some of the verses. In this study most of the emendations were made upon grammatical and semantic criteria, especially regarding to the ancient Persian poetry conventions and figures of speech, as well as its literary traditions and style principals. . 1 14 راضیه آبادیان Raziye Abadian دانشجوی دکتری ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی Iran simin.abadian@yahoo.com Persian Poetry Onsori’s Divan edition emendation Stylistics ابوالفرج رونی (1347). دیوان، تصحیح محمود مهدوی دامغانی، مشهد، کتابفروشی باستان.##امیرمعزی (1389). دیوان، تصحیح عباس اقبال آشتیانی، به اهتمام عبدالکریم جربزه‌دار، تهران، افست اساطیر.##انوری، علی بن محمد (1376). دیوان، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران، علمی و فرهنگی.##ایرانشاه ابی‌الخیر (1370). بهمن‌نامه، تصحیح رحیم عفیفی، تهران.##بلعمی (1380). تاریخ‌نامة طبری، منسوب به بلعمی، تصحیح محمد روشن، تهران، سروش.##خاقانی شروانی (1385). دیوان، تصحیح ضیاءالدین سجادی، تهران، زوار.##دهخدا، علیاکبر و دیگران (1377). لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم از دورۀ جدید.##رادویانی، محمد بن عمر (1362). ترجمانالبلاغه، تصحیح احمد آتش، تهران، اساطیر.##سلمان ساوجی (1382). کلیات سلمان ساوجی، تصحیح عباسعلی وفایی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.##سنایی غزنوی (1380). دیوان، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران، سنایی.##سوزنی سمرقندی (1338)، دیوان، تصحیح ناصرالدین شاه‌حسینی، تهران، امیرکبیر.##سیدحسن غزنوی ( 1328). دیوان، تصحیح محمّدتقی مدرس رضوی، تهران، دانشگاه تهران.##شمس قیس (1360). المعجم فی معاییر اشعار العجم، تصحیح محمد قزوینی، با مقابله و تصحیح مدرس رضوی، تهران، زوار.##عنصری، ابوالقاسم حسن (1341). دیوان، تصحیح یحیی قریب، تهران، ابن سینا.##عنصری، ابوالقاسم حسن (1362). دیوان، تصحیح محمد دبیرسیاقی، تهران، سنایی.##فخرالدین اسعد گرگانی (1349). ویس و رامین، تصحیح ماگالی تودوا، الکساندر گواخاریا، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.##فرخی سیستانی (1378). دیوان، تصحیح محمد دبیرسیاقی، تهران، کتابفروشی زوّار.##فردوسی طوسی، ابوالقاسم (1386). شاهنامه، تصحیح جلال خالقی مطلق، تهران، مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.##قاآنی شیرازی، میرزا حبیب‌الله (1363). دیوان حکیم قاآنی شیرازی، تصحیح ناصر هیّری، تهران، گلشایی.##قطران تبریزی (1333). دیوان، تصحیح محمد نخجوانی، تبریز، کتابخانة شفق.##مجیرالدین بیلقانی (1358). دیوان، تصحیح محمد آبادی، تبریز، دانشگاه تبریز.##مدبری، محمود (1370). شرح احوال و اشعار شاعران بی دیوان، تهران، پانوس.##مسعود سعد (1364). دیوان، تصحیح مهدی نوریان، اصفهان، کمال.##منوچهری دامغانی (1347). دیوان، تصحیح محمّد دبیر سیاقی، تهران، زوار.##ناصرخسرو قبادیانی (1384). دیوان، تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق، تهران، دانشگاه تهران.##

0 ملاحظاتی دربارۀ زیباشناسی نگارگری اسلامی Observations on the Aesthetics of Persian Painting https://jis.ut.ac.ir/article_57515.html 10.22059/jis.2016.57515 0 نوشته‌های فراوانی دربارۀ نگارگری ایرانی در دست است که عموماً برای تبیین زیباشناسی این هنر به آموزه‌های عرفانی و به‌ویژه عالم خیال یا عالم مثال استناد کرده‌اند. برخی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان این حوزه (کربن، بورکهارت، شووان، نصر و رینگن‌بِرگ) با تکیه بر آراء ابن عربی کوشیده‌اند ثابت کنند که زیباشناسیِ نگارگری ایرانی برخاسته از آموزۀ عرفانی «عالم خیال» است. مسئلۀ محوری این مقاله مبتنی است بر این‌که پیوند زدن مفاهیم متافیزیکی عالم خیال به زیباشناسی نگارگری مبنای نظری و روش‌شناختی مستحکمی ندارد، زیرا اولاً ابن عربی و سایر پیروانش از طرح آموزۀ عالم خیال هدفی هستی‌شناختی (مراتب وجود) و معرفت‌شناختی (معرفت الله) را دنبال می‌کرده‌اند؛ ثانیاً شواهد و قراین چندانی در دست نیست که ثابت کند نگارگران و نقاشان الزاماً با تعالیم عرفانی ابن عربی آشنا بوده یا بدان گرایش داشته‌اند؛ ثالثاً، بنابر دیدگاه‌های عرفانی، شهود عالم خیال شروطی دارد و صرفاً عارف واصل و حکیم کامل قادر است در آن سیر و سیاحت کند. بنابراین، تصوّر این‌که نگارگران همگی به چنین مراتبی دست یافته‌اند دور از ذهن به نظر می‌رسد و شواهد چندانی هم برای اثبات آن در دست نیست. در مقابل، کوشیده‌ایم نشان دهیم که با رجوع به خود آثار نگارگری بهتر می‌توان به وجوه زیباشناختی آن‌ها پی برد. 1 There are several studies pertaining to Perisian painting which explain its aesthetics on the basis of mysticism and the notion of imaginal world. This point of view bears some methodological problems. Some of the prominent scholars (Burckhardt, Nasr, Ringgenberg), refering to Ibn Arabi’s mystical notions, have tried to show that the specific aesthetics of Persian painting has been derived from the imaginal world. Our aime here is to show that establishing the aesthetics of Persian painting on the basis of imaginal world’s metaphysics lacking seriously the theoretical and methodological rigour. Firstly, Ibn Arabi and his heirs’ conception of imaginal world was first of all ontological (hierarchy of Being) and epistemological (knowledge of God). Secondly, there are not overwhelming proofs which could demonstrate that Persian painters were initiated to this notion. Thirdly, achieving to imaginal world through mystical intuition is conditioned by asceticism and purifying rituals, which are not necessarily familiar to Persian painters almost working in the court of Sultans. We will try to show that considereing these painting in themselves is the genuine way to establish their aesthetics principles. 15 32 محمدرضا ابوالقاسمی Mohammadreza Abolghasami استادیار پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران (گروه مطالعات عالی هنر) Iran mr.abolghassemi@ut.ac.ir Traditional art Persian painting Mysticism imaginal world visual space اسحاق‌پور، یوسف (1379).مینیاتور ایرانی رنگهای نور: آینه و باغ، ترجمة جمشید ارجمند، تهران، فرزان روز.##اسکراتن، راجر (1379). فلسفۀ هنر و زیبایی‌شناسی، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران، دانشگاه تهران.##ایزوتسو، توشیهیکو (1378). صوفیسم و تائوئیسم، ترجمة دکتر محمدجواد گوهری، تهران، روزنه.##بورکهات، تیتوس (1390). مبانی هنر مسیحی، ترجمۀ امیر نصری، تهران، حکمت.##بهایی لاهیجی (1372). رسالة نوریه در عالم مثال، به‌تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران، حوزة هنری سازمان تبلیغات اسلامی.##بیردزلی، مونرو (1376). تاریخ و مسائل زیباشناسی، ترجمۀ محمد سعید حنایی کاشانی، تهران، هرمس.##پازوکی، شهرام (1393). «رویکرد عرفانی به هنر اسلامی»، جستارهایی در چیستی هنر اسلامی، تهران، فرهنگستان هنر.##پاکباز، رویین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، تهران، نشر نارستان.##پورتر، ایو (1388). «از نظریۀ دو قلم تا هفت اصل نقاشی»، نگارگری ایرانی ـ اسلامی در نظر و عمل، گردآوری و ترجمۀ صالح طباطبایی، تهران، فرهنگستان هنر.##جامی، عبدالرحمن‌بن احمد (1336). نفحات‌الانس من حضرات‌القدس، تصحیح مهدی توحیدی‌پور، تهران، سعدی.##ـــــــــــ (1356). نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، به تصحیح ویلیام چیتیک، تهران، انجمن فلسفة ایران.##ـــــــــــ (1373). لوایح، به‌تصحیح یان ریشار، تهران، اساطیر.##جهانگیری، محسن (1359). محی‌الدین‌بن عربی، چهرة برجستة عرفان اسلامی، تهران، دانشگاه تهران.##حکمت، نصرالله (1393). حکمت و هنر در عرفان ابن‌ عربی (عشق، زیبایی و حیرت)، تهران، فرهنگستان هنر.##خواندمیر، غیاث‌الدین‌بن همام‌الدین‌الحسینی (1380) تاریخ روضةالصفا، تهران، اساطیر.##شایگان، داریوش (1378). آسیا در برابر غرب، تهران، امیرکبیر.##شووان، فریتهوف (1381). گوهر و صدف عرفان اسلامی، ترجمۀ مینو حجت، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهروردی.##شیخ‌الاسلامی، علی (1386). مثال و جمال در عرفان اسلامی، تهران، فرهنگستان هنر.##غزالی، احمد (1359). سوانح، به‌کوشش ایرج افشار، تهران، کتابخانۀ منوچهری.##فیاض لاهیجی، ملا عبدالرزاق (1372). گوهر مراد، به‌تصحیح زین‌العابدین قربانی لاهیجی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##فلوطین (1366). تاسوعات، ترجمۀ محمد حسن لطفی، تهران، خوارزمی.##کاسیرر، ارنست (1391). فرد و کیهان در فلسفۀ رنسانس، ترجمۀ یدالله موقن، تهران، نشر ماهی.##کربن، هانری (1379). انسان نورانی در تصوف ایرانی، ترجمۀ فرامرز جواهری‌نیا، تهران، گلبان.##ـــــــــ (1391). تخیّل خلاق در عرفان ابن‌عربی، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، تهران، جامی.##کن‌بای، شیلا (1391). نقاشی ایرانی، ترجمۀ مهدی حسینی، تهران، دانشگاه هنر.##نصر، سید حسین (1373). «عالم خیال و مفهوم فضا در مینیاتور ایرانی»، فصلنامۀ هنر، شمارۀ‌ 26.##ــــــــ (1380الف). معرفت و امر قدسی، ترجمۀ فرزاد حاجی میرزایی، تهران، فرزان روز.##ــــــــ (1380ب). معرفت و معنویت، ترجمۀ انشاء‌الله رحمتی، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهروردی.##ــــــــ (1382). سه حکیم مسلمان، ترجمۀ احمد آرام، تهران، علمی فرهنگی.##ـــــــــ (1389). هنر و معنویت اسلامی، ترجمۀ رحیم قاسمیان، تهران، حکمت.##یثربی، سید یحیی (1374). عرفان نظری، تحقیقی در سیر تکاملی و اصول و مسائل تصوف، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم.##Ardalan, N; L. Bakhtiar,1973. The Sense of Unity. The Sufi Tradition in Persian Architecture, University of Chicago Press, Chicago.##Burckhardt, T., 1971. Alchemy, Science of the Cosmos, Science of the Soul, Penguin.##------------2009.Art of Islam: Language and Meaning, World Wisdom.##Cheng, F.,1989. Souffle-Esprit, textes théoriques chinois sur l’art pictural, Éditions de Seuil, coll. « Points », Paris.##de Fouchecour, C. H., 1969. La description de la nature dans la poésie lyrique persane du XIème siecle: inventaire et analyse des themes, l’Institut d’Etudes Iraniennes.##El-Bizri, N.,2010. Classical Optics and the Perspectiva Traditions Leading to the Renaissance ", Renaissance Theories of Vision, eds. John Shannon Hendrix, Charles H. Carman, Aldershot, Ashgate.##Grabar, O, 1995. The Mediation of Ornament, Princeton University Press, Princeton. ##------ ,1999. La peinture persane: une introduction, Presses universitaires de France.##Guter, E., 2010. Aesthetics A-Z, Edinburgh University Press, Edinburgh.##Nasr, S. H., 1997. “Islamic aesthetics”, A Companion to World Philosophy, eds. Eliot Deutsch and Ron Bonteko, Blackwell,Massachusetts.##Ringgenberg, P.,2006. La peinture persene ou la vision paradisiaque, Les deux océans, Paris.##

0 قراردادهای کارآموزی در بابل عهد هخامنشی Apprenticeship Contracts from Achaemenid Babylonia https://jis.ut.ac.ir/article_57516.html 10.22059/jis.2016.57516 0 اشارات زیادی به آموزش حرفه در متون بینالنهرینی وجود ندارد، زیرا شیوۀ رایج آموزش انتقال حرفه از پدر به پسر بوده است. با این حال، 35 سند قرارداد کارآموزی از دورة بابلی جدید در دست است که پنجرهای کم‌نظیر به دنیای آموزش حرفهای و جنبههای حقوقی و اقتصادی آن باز میکند. مقالۀ حاضر، ضمن حرفنویسی و ترجمة 3 قرارداد کارآموزی از دورۀ هخامنشی، به بررسی جنبههای شکلی و ماهوی این اسناد میپردازد. از دید شکلی اجزای ضروری و اختیاری این قراردادها مطالعه میشود و از دید ماهوی موضوع و شرایط ضمن عقد و جنبههای اقتصادی مورد بررسی قرار میگیرد. در مواردی افراد ثروتمند برای بالا بردن ارزش کار بردگان خود اقدام به آموزش ایشان میکردند و افراد عادی هم می‌توانستند برای تأمین آیندهای بهتر به آموزش حرفهای فرزندان خود اقدام کنند. این قراردادها نقش کار شهروندان عادی و تخصص حرفهای در اقتصاد بابل عصر هخامنشی را نشان میدهند که بر مبنای نظام طبقاتی نبوده است. 1 There are rare references to professional training in Mesopotamian sources mainly because this used to be done in the family, from father to son. Nevertheless, there are some 35 apprenticeship contracts from the Neo-Babylonian period which open a unique window to the social, legal and economic aspects of professional training. The present article edits and translates 3 such apprenticeship contracts from the Achaemenid period and studies the form and content of these contracts. The documents demonstrate economic specialization among the Babylonian craftsmen and the role of private sector within the society. 33 48 حسین بادامچی Hossen Badamchi استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران Iran hbadamchi@ut.ac.ir Achaemenid Period Mesopotmia Babylonia Contract Apprenticeship بادامچی، حسین (1392). قانون حمورابی، تهران، نگاه معاصر.##Alfödy, G. 1988. The Social History of Rome, translated by David Braund and Frank Pollock, New York: Routledge.##Bongenaar, A.C.V.M. and M. Jursa 1993. Ein babylonischer Mäusefänger, Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes, 83: 31-38.##Dandamaev, M. A. 1984. Slavery in Babylonia: from Nebopolassar to Alexander the Great (626- 331 B.C.), translated by Victoria A. Powell, DeKalb: North Illinois University Press.##Hackl, J. 2011. Neue spätbabylonische Lehrverträge aus dem British Museum und der Yale Babylonian Collection, Archiv für Orientforschung 52, 77–97.##Hackl, J. 2010. Apprenticeship Contracts, in Jursa 2010, pp. 700–725.##Jursa, M. 2005. Neo-Babylonian Legal and Administrative Documents: Typology, Contents and Archives, Münster: Ugarit Verlag.##——— 2006. “Agricultural management, tax farming and banking: aspects of entrepreneurial activity in Babylonia in the late Achaemenid and Hellenistic Periods,” in La transition entre l’empire achéménide et les royaumes hellénistiques (vers 350-300 av. J. C.), edited by P. Briant and F. Joannès, Persika 9, pp. 139-222, Paris: De Boccard.##——— 2010. Aspects of the Economic History of Babylonia in the First Millennium B.C.: Economic Geography, Economic Mentalities, Agriculture, the Use of Money and the Problem of Economic Growth, Alter Orient and Altes Testament 377, Münster: Ugarit-Verlag.##McEwan, G.J.P. 1982. The late Babylonian tablets in the Royal Ontario Museum, Royal Ontario Museum cuneiform texts 2, Toronto: Royal Ontario Museum.##Oelsner, J. 1976. “Zwischen Xerxes und Alexander: babylonische Rechtsurkunden und Wirtschat stexte aus der späten Achämenidenzeit,” Die Welt des Orients 8: 310–18.##Oelsner, J., B. Wells, and C. Wunsch 2003. “The Neo-Babylonian Period’ in A History of Ancient Near Eastern Law, edited by R. Westbrook, Handbuch der Orientalistik 72, pp. 911-974, Leiden: E.J. Brill.##Petschow, H. 1956. Neubabylonisches Pfandrecht, Berlin: Akademie-Verlag.##Petschow, H. 1983. Lehrverträge, Reallexikon der Assyriologie 6: 556–570.##Roth, M. T. 1991. The Dowries of the Women of the Itti-Marduk-Balāṭu Family, Journal of the American Oriental Society, 111: 1, pp. 19-37.##Renger, J. 1977. Legal Aspects of Sealing in Ancient Mesopotamia, in Seals and Sealing in the Ancient Near East, edited by McGuire Gibson and Robert D. Biggs, pp. 75-88, Malibu, CA.: Undena Publications.##Salonen, E. 1975. Neubabylonische Urkunden verschiedenen Inhalts, 1, Helsinki: Academiae Scientiarum Fennicae.##San Nicolò, M. 1950. Der Neubabylonische Lehrvertrag in rechtsvergleichender Betrachtung, Munich: Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften.##Sjöberg, Åke W. 1973. Der Vater und sein missratener Sohn, Journal of Cuneiform Studies, 25, 3: 105-169.##Stolper, M. W. 2004. “The Kasr Texts, the Rich Collection, the Bellino Copies and the Grotefend Nachlass,” in Assyria and Beyond: Studies Presented to Mogens Trolle Larsen, edited by J.G. Dercksen, pp. 511-549, PIHANS 100, Leiden.##Wunsch, C. 1993. Die Urkunden des Babylonischen Geschäftsmannes Iddin-Marduk (Zum Handel mit Naturalien im 6. Jahrhundert v. Chr.), Groningen: Styx Publications.##Wunsch, C. 1996. Die Frauen der Familie Egibi, Archiv für Orientforschung, 42/43, pp. 33-63.##Wunsch, C. 2010. Neo-Babylonian Entrepreneurs, in The Invention of Enterprise, Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times, edited by David S. Landis, Joel Mokyr, and William J. Baumol, pp. 40-61, Princeton: Princeton University Press.##Xenophon 2001. Anabasis, translated by Carleton L. Brownson, revised by John Dillery, Loeb Classical Library 90, Cambridge, Harvard University Press.##

0 سیراف: تجارت دریایی ایران و چین در اواخر دورۀ ساسانی و اوایل قرون اسلامی Sīrāf: Maritime Trade between Iran and China During Late Sasanid Period and Early Islamic Centuries https://jis.ut.ac.ir/article_57517.html 10.22059/jis.2016.57517 0 روابط تجاری ایران و چین از طریق مسیرهای دریایی در دورۀ ساسانی از جمله مباحث مورد اختلاف در میان پژوهشگران این حوزه از مطالعات است، تا جائی‌که برخی ادعا میکنند که هیچ گونه شواهدی از تماس مستقیم دریانوردان و بازرگانان چینی و ایرانی در دورۀ باستان وجود ندارد و تجارت مستقیم بین این دو کشور در قرون نخستین بعد از اسلام آغاز شده است. مقالۀ حاضر بر آن است تا براساس شواهد تاریخی، باستانشناختی و مدارک سکهها در ایران و چین نشان دهد که ارتباطات بین ایران و چین از قرن ششم میلادی با حضور ایرانیان در بنادر جنوب چین آغاز شده است. بعدها خلیج فارس، به خاطر اهمیت یافتن سیراف در گسترش تجارت دریایی بین ایران و چین در قرن نهم میلادی، مرکز تجارت منظم بین ایران و چین از طریق دریا بوده است. 1 Since the evidence for direct maritime trade between the Sassanid Empire and China is exiguous, it has often been asserted that there was no direct sea commerce between these two countries. Scholars claim that there is nothing to prove direct Chinese sailings to Iran before Islam and say that direct sea commerce between them was occurred during early Islamic Period. Based on the historical, archaeological and numismatic evidence in Iran and China, this article tries to show that contacts between Persians and Chinese started from sixth century A.D because of the presence of Persians in southern ports of China. Later, Persian Gulf saw a regular Persian-Chinese trade because of the role of Sīrāf port in the expanding of Persian-Chinese relations at the ninth century A.D. 49 63 حمیدرضا پاشا زانوس Hamidreza Pasha Zanous دانش‌آموختۀ دورۀ دکتری تاریخ دانشگاه تهران Iran pasha.hamidreza@gmail.com فرج اله احمدی Farajollah Ahmadi دانشیار تاریخ دانشگاه تهران Iran Iran China Sasanians Maritime trade Sīrāf ابن بلخی (1374). فارسنامه، توضیح و تحشیه از منصور رستگار فسایی، شیراز، بنیاد فارس شناسی . ##استخری، ابواسحاق ابراهیم (1340). مسالک و ممالک، تصحیح ایرج افشار، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##اسمعیلی، محمد اسماعیل (1386). « گزارش مقدماتی کاوش نجات بخشی در سیراف ( بخش اول: کاوش در ترانشۀ I)» مجموعه مقالات نهمین گردهمایی سالانۀ باستان شناسی ایران، تهران، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، جلد سوم، صص. 18-56.##بلاذری، احمد بن یحیی (1367). فتوح البدان، ترجمه و مقدمه از دکتر محمد توکل، نشر نقره، چاپ اول.##دریایی، تورج (1384). تاریخ و فرهنگ ساسانی، ترجمۀ مهرداد قدرت دیزجی، ققنوس.##سیرافی، ابوزید (1380). رحلة السیرافی، بغداد، دارالحدیث، جلد اول.##طبری، محمد بن جریر (1352). تاریخ طبری (تاریخ الرسل و الملوک). ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.##قاسم بگلو، مرتضی (1385). سکه‌های سیراف، بوشهر، انتشارات موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.##مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین (1356). مروج الذهب و معادن الجواهر، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##معصومی، غلام رضا ( 1374). سیراف (بندر طاهری)، تهران، نشر قطره، چاپ دوم.##Al-Naboodah, H. M. 1992. The Commercial Activity of Bahrain and Oman in the Early Middle Ages, the Seminar for Arabian Studies, 22:81-96.##Chau Ju-kua. 1911. His Work on the Chinese and Arab Trade in the twelfth and thirteenth Centuries, entitled Chu-fan-chï, Translated from the Chinese and Annotated by Friedrich Hirth and W. W. Rockhill, St. Petersburg, Printing Office of the Imperial Academy of Sciences.##Cosmas Indicopleustes.1897. The Christian Topography of Cosmas, an Egyptian Monk, New York, tr. by J. W. McCrindle.##Cribb, J. 1986. Far East,” in: A Survey of Numismatic Research 1978–1984, vol. 2, eds. M. Price, E. Besly, D. Macdowall, M. Jones, and A. Oddy, London. pp. 81-85.##Cribb, J and Potts, D. 1996. Chinese coin finds from Arabia and the Persian Gulf, Arabian Archaeology and Epigraphy: 108-118.##Curtin, Philip D.1984. Cross-Cultural Trade in World History, Cambridge, Cambridge University Press.##Daryaee, T. 2003. The Persian Gulf Trade in Late Antiquity, Journal of World History, vol. 14, 1:1-16.##Daryaee, T. 2009. The Persian Gulf in Late Antiquity: The Sasanian Era (200-700 C.E.), The Persian Gulf in History, ed. L.G. Potter) 57-70(, Palgrave, New York.##Deeg, M. 2009. Maritime Routes in the Indian Ocean in Early Times According to Chinese Buddhist Texts, in: Ralph Kauz (ed.), Interaction on the Maritime Silk Road: From the Persian Gulf to the East China Sea, Wiesbaden: Harrassowitz-Verlag.##Hourani, George. 1951. Arab Seafaring: in the Indian Ocean in Ancient and Early Medieval Times, Princeton, ‌Princeton University Press.##Hourani, George. 1947. Direct Sailing between the Persian Gulf and China in Pre-Islamic Times, Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, No. 2 :157-160.##Houston, R. C. 1975. A Note on Two Coin Hoards Reported in Kao Ku, The American Numismatic Society, Museum Notes 20:153-160.##Hsia Nai. 1974 . Tsung-shu Chung-kuo ch u-t’u ti Po-ssu Sa-san ch’ao yin-pi’ (A survey of Sasanian silver coins found in China), K’ao-ku hsüeh-pao: 91-110.##Huff,D.1986."Archaeologyiv.Sasanian,EncyclopediaIranica,http://www.iranicaonline.org/articles/archeology-iv##Insoll, T. 2005. The Land Of Enki In The Islamic Era: Pearls, Palms, and Religious Identity in Bahrain, London, Kegan Paul.##Kauz, R and Ptak, R. 2001. Hormuz in Yuan and Ming sources, . In: Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient, Tome 88:27-75.##Kröger, J. 1979. Sasanian Iran and India: Questions of Interaction, in: South Asian Archaeology, ed. H. Härtel (Association of South Asian Archaeologists in Western Europe: 441-448.##Laufer, Berthold. 1919. Sino-Iranica; Chinese contributions to the history of civilization in ancient Iran, with special reference to the history of cultivated plants and products, Chicago, Publication (Field Museum of Natural History:1909), Anthropological series, vol. xv, no. 3.##Le strange, G. 1873. The Lands of the Eastern Caliphate, New York, Barnes and Noble.##Lowick, Nicholas M. 1985. The coins and monumental inscriptions, London, The British Institute of Persian Studies.##Nai, H. 1961. Studies in Chinese Archaeology, Peking, The Institution of Archaeological, Academia Sinica.##Park, Hyunhee. 2012. Mapping the Chinese and Islamic Worlds: Cross-Cultural Exchange in Pre-Modern Asia, Cambridge University Press.##Pashazanous, Hamidreza. 2012. China in ferdowsi's Thoughts. in: Proceedings of the Fourth International Conference on Ancient World History, June 16-18, 2012, Nankai University, Tianjin (China), pp. 94-105.##Pelliot, Paul. 1929. Des Artisans. Chinois à la Capitale abbaside en 751-762, Toung-pao, XXVI. Leiden:110-13.##Pelliot, Paul. 1959. Notes on Marco Polo, vol. I, Paris.##Pulleyblank, Edwin G. 1991. Chinese-Iranian Relations i. Pre-Islamic Times, EncyclopediaIranica, http://www.iranicaonline.org/articles/chinese-iranian-i##Schafer, E. H. 1951. Iranian Merchants in T'ang Dynasty Tales, Semitic and Oriental Studies Presented to William Popper, University of California Publications in Semitic Philology, vol. XI:403-422.##Schafer, E. H. 1963. The Golden Peaches of Samarkand. A Study of T’ang Exotics, Berkeley and Los Angeles.##Shafiq, S. 2013. Seafarers of the Seven Seas: The Maritime Culture in the Kitab 'Aja'ib al-Hind by Buzurg Ibn Shahriyar (d. 399/1009), Berlin: Klaus Schwarz Verlag, 2013.##Spuler,B. 1992. Čommerce iv. Before the Mongol Conquest, EncyclopediaIranica, http://www.iranicaonline.org/articles/co mmerce-iv ##Sun Li. 2004.萨珊银币在中国的分布及其功能 [Distribution of Sassanian Silver Coins and their Functions in China], The Chinese Journal of Archaeology, Vol.1:35-54.##Takakusu, J. (1928). “Le voyage de Kanshin en Orient (742-754) par Aomi-no Mabito Genkai (779),” in: Bulletin de l’École Française d’Extrême Orient, vol. 28, Paris, pp. 1-41, 441-72.##Thierry, F. 1993. Sur les monnaies sassanides trouvées en chine, in: Circulation des monnaies, des marchandises et des biens, Res Orientales, vol. 5, ed. R. Gyselen, Bures-sur-Yvette.##Wang Gungwu. 1958. The Nanhai Trade. A Study of the Early History ofChinese Trade in the South China Sea, in: Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society, 31/2:1-135.##Wilkinson, T.J. 1974. Agricultural decline in the Siraf region, Paleorient,2(1):123-132.##Wilkinson T.J. 2009. The hinterland, In: D. Whitehouse (ed.) Siraf. History; Topography and Environmen (54-76), Oxford: The British Institute of Persian Studies Archaeological Monographs Series I. Oxbow.##Whitehouse, D. 1970a. Some Chinese and Islamic pottery from Siraf. In: W. Watson (ed.) Pottery and Metalworking in Tang China. Their chronology and external relations (4-35), London: Colloquies on Art & Archaeology in Asia 1. Percival David Foundation of Chinese Art.##Whitehouse, D. 1973a. Chinese Stoneware from Sirāf : The Earliest Finds, South Asian Archaeology (225-241), Londres: Duckworth.##Whitehouse, D. 1968a. Excavations at Siraf. First Interim Report, Iran, 6:1-22.##Whitehouse, D. 1968b. Excavations at Siraf. Second Interim Report, Iran, 7:39-62.##Whitehouse, D. 1971a. Excavations at Siraf. Fourth Interim Report, Iran, 9:1-17.##Whitehouse, D. 1972. Excavations at Siraf. Fifth Interim Report, Iran, 10:63-87. ##Whitehouse, D. 1979. Maritime trade in the Arabian Sea: the 9th and 10th centuries A,D, In: M. Taddei (ed.) South Asian Archaeology, Papers from the Fourth International Conference of South Asian Archaeologists in Western Europe (865-85), instituto Universitario Orientale: Naples.##Whitehouse, D and Williamson, A.G. 1973b. Sasanian maritime trade, Iran, 11:29-49.##Whitehouse, D. 1970b. 'Siraf: a medieval port on the Persian Gulf, World Archaeology, Urban Archaeology, Vol. 2, No. 2:141-158.##Whitehouse, D. 1971b. The houses of Siraf, Iran', Archaeology, 24(3):255-62.##Wolters, O. W. 1967. Early Indonesian Commerce, Ithaca, N.Y., Cornell University Press.##Yule, H. 1915. Cathay and the Way Thither, vol. I, London.##Yule, H. 1903. Marco Polo, London.##

0 محوطه‌های نویافتۀ دورۀ ایلام میانی در منطقۀ میان‌کوهِ شهرستان اردل، چهارمحال و بختیاری The Newly Discovered Middle Elamite Studes in the Regeion of Miyān Kūh in the Ardal Town, Chahār Mahāl Bakhtiari Province https://jis.ut.ac.ir/article_57518.html 10.22059/jis.2016.57518 0 بخش میانکوهِ شهرستان اردل در استان چهارمحال و بختیاری به سبب دارا بودن کوههای مرتفع، دره‌های عمیق و دشتهای میانکوهیِ کوچک و قرارگیری در مسیر کوچ عشایر از گذشتههای دور تاکنون مورد توجه انسان بوده است. این منطقه دارای دو چشمانداز کاملاً متفاوت است. بخشی از آن باوجود رشتهکوه چهل‌چشمه و گره با ارتفاعی بیش از 3500 متر دارای زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل و بخشی با ارتفاعی کم بین 1100 تا 1800 متر در تابستانها گرم و در زمستانها سرد است. این ویژگیهای جغرافیایی و آبوهوایی باعث شده که منطقۀ میانکوه دارای چراگاههای بسیار غنی در بیشتر ماههای سال باشد و ازاینرو منطقهای بسیار مستعد برای شکلگیری و توسعۀ جوامع انسانی با معیشت دامداری از دورترین ایام به این سو بوده است. طی سه فصل بررسی که در این منطقه در سال‌های 1387 تا 1390 انجام شد، شمارۀ 25 محوطۀ ایلام میانی شناسایی و ثبت شد. بیشتر محوطه‌های شناساییشدۀ دورۀ ایلام میانی در درههای کوچک و بزرگ و دامنۀ ارتفاعات قرار گرفتهاند و تمامی ویژگیهای ریختشناختیِ استقرارهای کوچنشینی امروزی را دارند و تنها در چند محوطه شواهدی از تداوم استقرارها دیده میشود. 1 The district of Miyān Kūh in the Ardal Town,Chahār Mahāl Bakhtiari Province, because of its high mountains, deep valleys and the fields among small mounts, being placed in the path of the was dering tribes has been the focus of the attention. The rigion has two different viewpoint. One part featuring the mounts Chēhēl Cheshme and Gereh with the altitude of more than 3500 m., has cold winter and mild summers, while the other part with alow altitude between 1100 to 1800 m is hot in summers and cold in winters. Such geographical and meteorological properties has caused the region Miyān Kūh feature rich postures in many months of the year and thus the region be prone to formation and development of human societies with husbandary living from very early times to now. According to the three seasons of close study of the region in the years 1387-1390, number 25 of the Middle Elamite site was identified and recorded. Most identified Middle Elamite site are situatd in the small and larg valleys and at the foot of altitudes. Additionally, they all possess morphological properties of the settlements contemporary and the hints for the continuation of their settlements are only visible in some parts. 65 81 علیرضا خسروزاده Alireza Khosrowzadeh استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهرکرد Iran akhosrowzadeh@yahoo.com محمود حیدریان Mahmoud Heydariyan استادیار گروه باستانشناسی دانشگاه شهرکرد Iran heydarianm@lit.sku.ac.ir حمید محمدی Hamid mohamadi دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد باستان‌شناسی دانشگاه شهرکرد Iran hamidmohamadi1363@yahoo.com settlements Pattern cultural exchange Nomadic societies Middle Elamite Miyān Kūh Reion آمیه، پیر (1349). تاریخ عیلام، ترجمۀ شیرین بیانی، تهران، دانشگاه تهران.##پاتس، دانیل (1390). باستان‌شناسی ایلام، ترجمۀ زهرا باستی، تهران، سمت.##خسروزاده، علیرضا (1388). گزارش بررسی باستانشناختی بخش میانکوه، شهرستان اردل، فصل نخست، شهرکرد، مرکز اسناد میراث فرهنگی استان چهارمحال و بختیاری (منتشرنشده).##خسروزاده، علیرضا (1389). گزارش بررسی باستانشناختی بخش میانکوه، شهرستان اردل، فصل دوم، شهرکرد، مرکز اسناد میراث فرهنگی استان چهارمحال و بختیاری (منتشرنشده).##خسروزاده، علیرضا (1390). گزارش بررسی باستانشناختی بخش میانکوه، شهرستان اردل، فصل سوم، شهرکرد، مرکز اسناد میراث فرهنگی استان چهارمحال و بختیاری (منتشرنشده).##خسروزاده، علیرضا؛ بهرامی‌نیا، محسن (1391). دورۀ نوسنگی در غرب چهارمحال‌و‌بختیاری، محوطه‌های نویافته بخش میان‌کوه شهرستان اردل، مجلۀ نامۀ باستان‌شناس شمارۀ 3، دورۀ دوم، پاییز و زمستان 1392، صص 63-64.##زاگارل، اَلن (1387). باستانشناسی پیش‌ازتاریخ منطقۀ بختیاری، ظهور شیوۀ زندگی در ارتفاعات، ترجمۀ کوروش روستایی، شهرکرد: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان چهارمحال و بختیاری.##علیزاده، عباس (1378). اهمیت و شناخت روشهای بررسی در باستانشناسی، مجله باستانشناسی و تاریخ، دوره 9، صص 1-17.##گیرشمن، رمان (1375). چغازنبیل (دور-انتاش)، ترجمۀ اصغر کریمی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور.##محمدی، حمید (1393). تحلیل الگوهای استقراری میان‌کوه اردل در دورۀ ایلامی با استفاده از GIS، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه شهرکرد.##مفیدی نصرآبادی، بهزاد؛ میرزایی، آزیتا (1392). مطالعات لایهنگاری در تپۀ باستانی دهنو (خوزستان)، مجلۀ مطالعات باستانشناسی، شمارة 1، دورۀ 5، بهار و تابستان 1392، صص 89-109.##نگهبان، عزتالله (1372). حفاری هفت تپه دشت خوزستان، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.##نوروزی، علیاصغر (1388). مطالعات باستانشناسی در حوضۀ آبخیز کارون شمالی (چهارمحال و بختیاری)، مجلۀ مطالعات باستانشناسی، شمارۀ 1، صص161-175.##نیکنامی، کمالالدین؛ سعیدی هرسینی، محمدرضا (1385). شبیهسازی و پیشبینی فرایندهای تافانومیک زمین سیماهای فرهنگی بر اساس مدل زنجیرهای مارکوف مطالعات موردی: حوزۀ رودخانه قرانقو، شهرستان میانی ـ شمال غرب ایران، مجلۀ محیطشناسی، شمارۀ 40 ، دورۀ 32، صص27-40.##هینتس، والتر (1371). دنیای گمشده ایلام، ترجمۀ فیروز فیروزنیا، تهران، علمی و فرهنگی.##هینتس، والتر (1386). عهدنامۀ عیلام با نارام سین اکدی، ترجمۀ رحمان بختیاری، مجلۀ باستانشناسی و تاریخ، سال 21 و 22، شمارۀ 2 و 1، صص 50-32.##Carter, E., 1979. Elamite Pottery, ca. 2000-1000 B.C. Journal of Near Eastern Studies 38: 111-128.##Carter, E., 1980. Excavations in Ville-Royale-I at Susa: The Third Millennium B.C. Cahiers de la Délégation Archéologie Française en Iran 11: 11-134.##Evans, S., 1982 .Settlement Models in Archaeology, Journal of Anthropological Archaeology 1: 275-304.##Gopnik. H., 2011. Making Sense ofthe Mound: Archaeological Interpretation at Godin. In: Hilary Gopnik and Mitchell S Rothman (eds.), On the High Road: The History of Godin Tepe Iran, Bibliotheca Iranica, Archaeology Art and Architecture Series1: 21-49##Miroschedji, P., 1981. Fouilles du chantier Ville Royal II a Suse (1975-1977): I. Neveaux Ėlamite, Cahiers de la Délégation Archéologie Francaise en Iran 12: 9-216.##Miroschedji. P., 1981. Fouilles du chantier Ville Royale II A Susa (1975-1977). Cahiers de D.A.F.I. 12.##Nickerson, J. L., 1983. Intrasite variability during the Kaftari Period at Tal-e Malyan (Anshan), Iran. Ph. D. dissertation, Department of Anthropology, Ohio State University.##Overlaet, B., 1997. A Report on the 1952 and 1954/55 Soundings at Tall-i Taimuran (Fars), Iran, Iranica Antiqua XXXII: 1-51.##Overlaet, B., 2007. Soundings at Tall-Kamin (Kur River Basin), Fars, Iran, Iranica Antiqua XLII: 61-103.##Petrie, C.A., Asgari Chaverdi, A; Seyedin, M: 2006. Chapter 4. Excavation at Tol-e Spid, in: D.T. Potts, K. Roustaei (eds), The Mamasani Archaeological Project Stage 1: a Report on the First Two Seasons of the ICAR-University of Sydney Expedition to the Mamasani District,Fars Province, Iran, Tehran.##Potts, D. T., 1993. Patterns of Trade in Third-Millennium B.C. Mesopotamia and Iran, World Archaeology, Vol. 24, No. 3, pp. 379-402.##Potts, D. T., 2004. The Archaeology Of Elam. Cambridge University Press. Cambridge World Archaeology##Rothman. M.S., 2001. Uruk Mesopotamia and its Neighbors: Cross-cultural Interaction in the Era a State Formation. School of American Research Press.##Shepard, A. O., 1985. Ceramics For The Archaeologist. Carnegie Institution Of Washington ##Sumner, W. M., 1972. Cultural Development in the Kur River Basin, Iran: An Archaeological Analysis of Settlement Patterns. Ph.D. dissertation, University of Pennsylvania.##Vanden Berghe, L., 1952.Archaeologische Opzoekingen in De Marv Dasht Vlakte (Iran) Jaarbericht Ex Oriente Luxe 12: 211-220.##Wright. H. E. Jr., 1993. Environmental Determinism in Near Eastern Prehistory, Current Anthropology,XXXIV(4). pp: 458-469##Young, T.C., 1972. Population Densities and Early Mesopotamian Urbanism, In Man, Settlement and Urbanism, edited by Uckoctal. P.J. London, Gerald Duckworth and Co. 827-842.##

0 اسناد هویتی ایرانیان در دورۀ پهلوی اول،1310-1320 ﻫ.ش (مطالعۀ موردی: سند ازدواج) The Study of Iranian Identification Documents in the First Pahlavi Period (1931-1942) (Case Study: Marriage Certificate) https://jis.ut.ac.ir/article_57519.html 10.22059/jis.2016.57519 0 از جمله منابع دست اول و مهم در مطالعات تاریخی اسنادند که بازگوکنندۀ حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عصر و زمانه خودند. این منبع مهم برای مردم عادی، از لحاظ اطلاعات مندرج در آنها، و برای استفاده محققین، در فعالیتهای تحقیقاتی، دارای ارزش و اهمّیت است. با شکلگیری اجتماعات بشری، انسانهای اولیه در جستجوی هویت خود و متمایز ساختن خویش بودند. با گذر زمان و افزایش جمعیت جوامع گوناگون، شناسایی هویتی افراد بیشتر مورد توجه قرار گرفته و روشهای مختلفی برای شناسایی به کار گرفته شده که مهمترین آنها صدور اسناد هویتی برای افراد جامعه بوده است. طرح هویتسازی و به دنبال آن طرح اسناد هویتی محصول و نتیجۀ پیدایش نیمۀ دوم دولت پهلوی اول بوده است. عقدنامههای ازدواج (نکاحنامه) از نمونۀ اسناد هویتی هستند که به دلیل اطلاعات مندرج در آنها، بالاخص مباحث هویتی آن، از لحاظ تاریخی و حقوقی حائز اهمیتاند. در نیمۀ دوم دولت رضاشاه، به دنبال این طرح هویتسازی، مسئولین دفاتر ازدواج برای ثبت هر سند موظف به احراز هویت زوجین بودند و بدین ترتیب روند تاریخی تداوم و تحول سند ازدواج در تثبیت هویت ایرانی مورد توجه قرار گرفت 1 Among the most important and primary sources in historical studies, “Documents” have key role in reflecting political, social and cultural existence of their own time. Basically, these sources are invaluable for two groups: for ordinary people in terms of informations contained in them for researchers in their research his. By the formation of human communities, primitivman always been in search of his identity and trying to differentiate himself from the others. As the time went by and the human communities became more populated, identification became one of the most prominent aspects of the society and various types of methods were exploited in which issuing identity documents was very decisive. Creating identity followed by the concept of identity documents was the production and the result of the second half of the first modern Pahlavi government (1931-1942). Through all kinds of identity documents, marriage contracts have a lot of values and juridical view points of from historical. In the second half of the Reza Shah, h’s government, following this project, all the authorities who were in charge of marriage offices were obliged to clarify the husband and wife identity. As a result, the historical process of continuity and evolution in marriage contracts were considered in consolidation of Iranian identity. 83 96 حسن زندیه Hasan Zandiyeh استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران Iran zandiyehh@ut.ac.ir بهاره پارسا آرا Bahareh Parsaara کارشناسی ارشد اسناد و مدارک آرشیوی دانشگاه تهران Iran bparsaara@gmail.com Diplomatics Identification documents Marriage Certificate Pahlavi the I ارجمند، سیروس (1375). «تاریخچه تمبر ایران در دوران پهلوی»، ایرانشناسی، سال 8، ش 4، صص 746-756.##اسدی، لیلا سادات (1387). «نقد و بررسی قوانین ثبت ازدواج»، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان، سال 10، ش 40، صص 103-130.##اکبری، محمدعلی (1384). تبارشناسی هویت جدید ایرانی (عصر قاجار و پهلوی اول)، تهران، علمی و فرهنگی.##امامی، سید حسن (1338). حقوق مدنی، تهران، دانشگاه تهران، ج 4.##امین، حسن (1388). «دادگستری در عصر پهلوی اول»، دادنامه، ش 3، صص 8-12.##آذرپور، حمید و غلامرضا حجتی اشرفی (1381). مجموعۀ محشّی از بخشنامه های ثبتی، تهران، گنج دانش.##آل داود، سیدعلی (1384). «برگی از تاریخ ثبت اسناد در ایران ( با نگاهی به دفتر اسناد شیخ فضل االله نوری)»، کانون وکلا، ش 188 و 189، صص56-68.##حسینی، محمدرضا (1387). قانون مدنی در رویۀ قضایی، زیر نظر یونس قهرمانی، تهران، مجد.##خرازچی، احمد (1371). «تحولات واحد پول و تمبر در ایران»، مجله تمبر، ش 7، صص 1-3.##دهپهلوانی، طلعت و حسن زندیه (1390) «نقش علمای شیعه در نوسازی نظام قضایی عصر پهلوی اول»، مطالعات اسلامی: تاریخ فرهنگ، سال 43، ش 86، صص 121-144.##دیانی، عبدالرسول (1384). «حجیت اسناد»، دادرسی، ش 5، صص 25-36.##زندیه، حسن (1392). تحول نظام قضایی ایران در دورۀ پهلوی اول (عصر وزارت عدلیۀ علیاکبر داور، 1305-1312)، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##شهرستانی، سید حسن (1381). جلوههای هنر ایران در اسناد ملی، تهران، سازمان اسناد ملی.##شهسوارانی، حسین (1338). «یادی از پایه گذاران سازمان ثبت اسناد و املاک ایران و سردفتران اسناد رسمی»، ماهنامه حافظ، ش 8، صص 191-201.##صفایی، سید حسین (1369). حقوق خانواده، تهران، دانشگاه تهران.##عاقلی، باقر (1371). خاطرات یک نخستوزیر(دکتر احمد متین دفتری)، تهران، علمی.##علایی، علیاکبر (1344). «تمبر و تمبرشناسی »، هنر و مردم، ش 37، صص 18-27.##کاتوزیان، ناصر (1357). حقوق مدنی خانواده، تهران، دانشگاه تهران.##ــــــــــــــ (1386). زندگی من، تهران، شرکت سهامی انتشار.##ــــــــــــــ (1374). قواعد عمومی قراردادها، تهران، شرکت سهانی انتشار.##کریمپور، مهدی (1376). «ثبت رسمی ازدواج و طلاق » ، کانون ، ش 4، صص 19-28.##لنگرودی، جعفر (1384). ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش.##ـــــــــــــــ (1368). حقوق خانواده، تهران، گنج دانش.##ماحوزی، علیرضا (1379). مجموعه قوانین ثبت احوال و قوانین مرتبط با آن، تهران، سازمان ثبت احوال کشور.##محبوبی اردکانی، حسین (1356). تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، دانشگاه تهران.##محقق داماد، مصطفی (1364). «تحلیلی درباره شروط ضمن عقد نکاح»، مطالعات حقوقی و قضایی، ش 2، صص 82-91.##محمدی، سید جلیل (1379). «سیر مالکیت در ایران و چگونگی ثبت اسناد و املاک»، کانون، ش 23، صص 71-81.##مهدوی دامغانی، احمد (1383). «تاریخچه محضر و دفتر رسمی»، ماهنامۀ حافظ، ش 7، ص 17-20.##میثاقی ممقانی، ابراهیم (1354). «نقش امضا و اثر انگشت از نظر قانونی »، کانون وکلا، ش 130، صص 193-197.##ـــــــــــــــ (1336). «اسم و موقعیت قانونی آن» ، کانون وکلا، ش54، صص 112-116.##ب) مجموعۀ اسناد:##سازمان اسناد و کتابخانه ملی.##کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.##سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران مدیریت غرب کشور (همدان).##

0 ملاحظاتی دربارۀ بهمن‌نامه: خاستگاه داستان، زمان و مکان سرایش آن Some Remarks on Bahmanname: the Origin of the Story, Date and Place of its Composition https://jis.ut.ac.ir/article_57520.html 10.22059/jis.2016.57520 0 زوال خاندان پهلوانان سیستان و حملۀ بهمن اسفندیاران به آن شهر حد فاصل بخش‌های اساطیری و پهلوانی و قسمتهای تاریخی‌تر در حماسۀ ملی ایران است و می‌توان آن را منادی پایان عصر پهلوانان دانست. مفصل‌ترین روایت این واقعه در منظومۀ حماسی بهمن‌نامه آمده‌است. مقالۀ حاضر، با بررسی برخی نکات درونی این روایت و مقایسۀ آن با سایر روایت‌های داستان، به این نتیجه رسیده‌ است که روایت حاضر پرداختۀ دیلمیان بوده‌است. همچنین با مقایسۀ مطالبی که شاعر در ستایش ممدوح خود، محمد بن ملکشاه سلجوقی، آورده با وقایع دوران سلطنت این پادشاه معلوم کرده‌ است که این منظومه در سال 495 یا محرم سال 496 ﻫ.ق.، احتمالاً در شهر همدان، سروده شده‌است. 1 The last chapter in the saga of Rustam and his family, the fall of the house of sistanian heroes, and ravage of this territory by Bahman, Son of Isfandiar, is an episode, which relates the mythic and heroic parts of Iranian national saga to its historical part. This article has addressed the issue of origin, date and place of versification of Bahmannameh, one of its variations which is the longest and most extensive one. The internal evidences of this epic poem demonstrates that it belongs to the people of northern Iran, the Deylamis. Moreover, through comparison of poet’s verses about his patron, Mohammad ibn i Malekshah, with the history of reign of this king it concludes that this book has been versified in 495 in city of Hamedan, where the poet eventually heard or read the mentioned version of the story. 97 115 لیلا ورهرام Leila Varahram دانشجوی دکتری گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران Iran leilivarahram@gmail.com Epic Iranian heroic tradition Deylami traditions Sistanian heroes Bahmanname ابن‍اثیر (1965). الکامل فی التاریخ، ج 10، بیروت، دارصادر.##ابن اسفندیار (1320). تاریخ طبرستان، تصحیح عباس اقبال، تهران، کلالۀ خاور.##ایرانشان بن ابیالخیر (1370). بهمننامه، تصحیح رحیم عفیفی، تهران، علمی و فرهنگی. ##امیدسالار، محمود (1381). «بیان ادبی و بیان عامیانه در حماسه های فارسی»، جستارهای شاهنامهشناسی و مباحث ادبی»، تهران، بنیاد موقوفات افشار، صص 438-460.##_________ (1389). «داراب‍نامۀ طرسوسی»، سی و دو مقاله در نقد و تصحیح متون ادبی، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، صص 317-340.##_________ (1389). «عجایب الدنیا و ابوالمؤید بلخی»، سی و دو مقاله در نقد و تصحیح متون ادبی، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، صص 378-383.##انجویشیرازی، سیدابوالقاسم (1355). مردم و فردوسی، تهران، سروش.##بازورث، ادموند کلیفورد (1381). سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی، ترجمۀ فریدون بدرهای، تهران، مرکز بازشناسی اسلام و ایران.##باقی محمد بن سیف (1392). اسکندرنامه، روایت آسیای میانه، به اهتمام حسین اسماعیلی، تهران، معین.##بلعمی، ابوعلی محمد (1382). تاریخ بلعمی، تصحیح محمدتقی بهار و به کوشش محمد پروین گنابادی، تهران، هرمس.## __________ (1374). تاریخنامۀ طبری، تصحیح محمد روشن، تهران، سروش.##تاریخ سیستان (1381). تصحیح ملک الشعراء بهار، تهران، معین.##ثعالبی نیشابوری (1900). غرر اخبار ملوک فرس و سیرهم، تصحیح هرمان زوتنبرگ، پاریس، افست مکتبة الاسدی، تهران.##جیحون‍‍آبادی، نعمت‍االله (1373). شاهنامۀ حقیقت، تهران، جیحون.##حسن‍دوست، محمد (1346). فرهنگ تطبیقی- موضوعی گویشهای ایرانی نو، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی.##سعیدی، مصطفی؛ هاشمی، احمد (1381). طومار شاهنامۀ فردوسی، تهران، خوشنگار.##شهمردان بن ابیالخیر (1362). نزهتنامۀ علایی، تصحیح فرهنگ جهانپور، تهران، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##صداقت‍نژاد، جمشید (1374). طومار کهن شاهنامۀ فردوسی، تهران، دنیای کتاب.##صفا، ذبیح االله (1378). حماسه سرایی در ایران، تهران، فردوس.##طبری، محمد بن جریر (1967). تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت.##طرسوسی، ابوطاهر (1374). داراب نامه، تصحیح ذبیحالله صفا، تهران، علمی و فرهنگی.##طومار نقالی شاهنامه (1393). تصحیح سجاد آیدنلو، تهران، چشمه.##فخرالدین مبارکشاه (1346). آداب الحرب و الشجاعه، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران، اقبال.##فردوسی (1385). شاهنامه، تصحیح جلال خالقی مطلق، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی.##قاسم مادح (1380) جهانگیرنامه، تصحیح ضیاءالدین سجادی، تهران، مؤسسۀ مطالعات اسلامی.##قزوینی، محمد (1377). «کتاب زین الاخبار»، مقالات علامه قزوینی، تهران، اساطیر، صص 113-120.##گردیزی، ابوسعید عبدالحی (1363). زین الاخبار، تحقیق عبدالحی حبیبی، تهران، دنیای کتاب.##لسترنج، گای (1383). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمۀ محمود عرفان، تهران، علمی و فرهنگی.##مادلونگ، ویلفرد (1385). «سلسلههای کوچک شمال ایران»، در ریچارد فرای، تاریخ ایران کمبریج، ج 4، ترجمۀ حسن انوشه، تهران، امیرکبیر، چاپ ششم.##مجمل‌التواریخ و القصص (1385). تصحیح ملک الشعرای بهار، تهران، دنیای کتاب.##ملک شاه‌حسین سیستانی (1383). احیاءالملوک، تصحیح منوچهر ستوده، تهران، علمی و فرهنگی.##منوچهرخان حکیم (1388). اسکندرنامۀ نقالی (از فرنگ تا هندوستان)، بازسازی کهنترین نسخه اسکندرنامه نقالی منسوب به منوچهر خان حکیم، به کوشش علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، تهران، سخن.##نحوی، اکبر، رضاپور، سارا (1394). «ملاحظاتی دربارۀ منظومۀ بهمن‌نامه»، پژوهشنامۀ ادب حماسی، سال11، شمارۀ 19، بهار و تابستان، صص 11-26.##هفت لشکر (طومار جامع نقالان)، از کیومرث تا بهمن (1377). تصحیح مهران افشاری و مهدی مداینی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##de Blois, François, “epics”, http://www.Iranicaonlion.org/articles/epics, last updated: December, 15, 2011##