نقش اختران در تاریخ نگاری حمزه اصفهانی: علّتی جامع و مانع یا پادزهری تسلّی بخش
دوره 16، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 83-105
https://doi.org/10.22059/jis.2026.416205.1417
مریم عزیزیان، سید علیرضا حسینی
چکیده موضوع اصلی کتاب تاریخ حمزه اصفهانی گاهشماری و تطبیق تواریخ امم مختلف است اما حاوی چندین خبر احکام نجومی است که پیچیدگی خاصی را در این اثر پدید آورده است. فهم چگونگی و چرایی روایت اخبار پیشگویی نجومی در لابهلای حوادث تاریخی در تاریخ حمزه مسئله پژوهش حاضر است. بر این اساس، پرسش پژوهش حاضر این است که چگونه و چرا و با چه قصدی حمزه اصفهانی اخبار پیشگویی نجومی را در لابهلای حوادث تاریخی مطرح کرده است؟ نتیجه این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شد، نشان میدهد حمزه اصفهانی به تأثیر پیشگویی و کواکب به مثابه علت در تاریخ گذشته نزدیک و معاصرش پناه آورد تا هم، درد سلطه عرب بر ایرانیان را تسلی بخشد و هم، پیام امیدی به معاصرانش در فروپاشی نظم ناکارآمد حاکم، پایان بیثباتیهای مکرر و ظهور قریبالوقوع روزگاری بهتر را نوید دهد و هم، خویشتن را از آسیب احتمالی نظراتش در تاریخ معاصر حفظ کند. پیشگوییهای کتاب تاریخ حمزه با نقش خدا-محورِ محدثانه و نگرش آخرالزمانی و فرجامشناسی در تقابل جذابی قرار گرفت

