عباس میرزایی؛ علی بلوردی
چکیده
عزاداری و مراسم مرتبط با محرم در دورۀ قاجار، جایگاه خاصی داشتهاست، بهگونهایکه طبقات مختلف جامعه آن را برگزار میکردهاند. از سوی دیگر، دورۀ قاجار، دورۀ گذار از سنت به مدرنیته در تاریخ معاصر ایران ...
بیشتر
عزاداری و مراسم مرتبط با محرم در دورۀ قاجار، جایگاه خاصی داشتهاست، بهگونهایکه طبقات مختلف جامعه آن را برگزار میکردهاند. از سوی دیگر، دورۀ قاجار، دورۀ گذار از سنت به مدرنیته در تاریخ معاصر ایران به شمار میآید. این دگرگونی در ساحتهای گوناگونی آشکار است. مراسم محرم نیز از این تغییرات دور نمانده، بهگونهایکه نمیتوان نوع نگاه طبقۀ اشراف و اعیان قاجار را با مردم عادی و توده در این مراسم یکسان برشمرد. این دو طبقه، رفتارهای متفاوتی در برگزاری عزاداریها داشتند. مکانها و سبکهای عزاداری در کنار ورود تجملات به این مراسم از بخشهایی است که میتوان تفاوت میان این دو طبقه را در آن مشاهده کرد. منابع سفرنامهنویسی، یکی از شاخصترین دسته منابعی است که این تفاوت را به خوبی روایت کردهاست. مقالۀ پیش رو براساس گزارشهای سفرنامهنویسان خارجی دورۀ قاجار، این موضوع را بررسیده و تلاش کرده به این پرسش پاسخ دهد که بر پایۀ این سفرنامهها چه تفاوتهایی میان سنتهای عزاداری اشراف و اعیان قاجار از یکسو و مردم عادی از سوی دیگر وجود دارد. فرضیۀ نویسندگان این بوده که طبقۀ اشراف و اعیان، احتمالاً به سبب دسترسی بیشتر به منابع ثروت، سنتهای عزاداری را از نظر تشریفات و تجملات و هزینهها در سطح متفاوتتری از مردم عادی برگزار میکردهاند، بهگونهایکه گویا دو نوع عزاداری در جامعۀ قاجاری برپا میشدهاست. با بررسی 22 سفرنامه، که براساس مشاهدات عینی سفرنامهنویسان تنظیم شده، این نتیجه به دست آمد که طبقۀ اشراف و اعیان از نظر مکان و شکل عزاداری و هزینههای جاری مراسم، آدام و رسوم متفاوتی با مردم عادی داشتهاند.
