مهدی علیائی مقدم
چکیده
مجموعه شعر راز نیمشب محمد مقدم، نخستین مجموعه از سه مجموعه شعری است که او در دوران کوتاه شاعری خود منتشر کرد. این مجموعه شعر از حیث نوع سطرسازی و پایانبندی مصراعها و سطرهای اشعار در تاریخ تحول شعر آزاد ...
بیشتر
مجموعه شعر راز نیمشب محمد مقدم، نخستین مجموعه از سه مجموعه شعری است که او در دوران کوتاه شاعری خود منتشر کرد. این مجموعه شعر از حیث نوع سطرسازی و پایانبندی مصراعها و سطرهای اشعار در تاریخ تحول شعر آزاد فارسی دارای اهمیت بسیار است. پرویز ناتل خانلری درباره مجموعه شعر راز نیمشب معتقد بود که شعر آزاد او متأثر از اشعار بنیانگزار شعر آزاد انگلیسی والت ویتمن، شاعر آمریکایی سده نوزدهم، است. حال آنکه یافتههای این مقاله نشان میدهد که مقدم در اشعار راز نیمشب بیشتر متأثر از آموزههای شاعران آزادسرای انگلیسی در سه دهه نخست سده بیستم است و نوع سطرسازیهای او در شعر شباهتی با سطرهای والت ویتمن ندارد. کوششهای پیش از این مجموعه در ساختمان مصراع اغلب در حدود مصراعسازی شعر سنتی فارسی قرار میگیرد و تجربههای مقدم به-ویژه در این مجموعه راهی را پیش پای شاعران شعر آزاد فارسی قرار داد که هم در شعر آزاد منثور در خور توجه است و هم در شعر آزاد نیمایی. تاکنون محققان بر اهمیت شعر آزاد منثور مقدم بیشتر توجه داشتهاند و در نظر آنها اشعار موزون یا نیمهموزون او در حکم اشعار منثور به شمار آمدهاست. شعر آزاد مقدم پیش از این سابقهای در خور توجه برای کوتاهی و بلندی مصراع شعر فارسی و نیز موسیقی شعر منثور احمد شاملو در نظر گرفته شدهاست. اما در این مقاله برای نخستین بار بر قطعات موزون این مجموعه و اهمیت آن در شکلگیری شعر آزاد موزون تمرکز شدهاست. ساختن سطرهایی که وزن در هر یک از آنها به نوعی متفاوت از دیگری است شعر مقدم را به ویژگی چندوزنی متصف کردهاست و این آزمایشها پس از او در میان شاعران مختلف انواع شعر آزاد به گونههای متنوعی پیگرفته شدهاست. در برخی از اشعار موزون مقدم سطرسازیهایی به چشم میخورد که با پیشنهادهای عروضی نیما در پایان-بندی مصراع مطابقت بسیار دارد و از این رو شعر او را باید از منابع مهم نیما در رسیدن به قالب ابداعی وی به شمار آورد.
